61أَوْسِعْ عَلَيَّ رِزْقِي مِنَ الْحَلاَلَ وَ ادْرَأْ عَنِّي شَرَّ فَسَقَةِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ شَرَّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ وَ الْعَجَمِ، وَ اغْفِرْ لِي وَ تُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمِ، فَإِذَا انْتَهَيْتَ إِلَى الرُّكْنِ الشَّامِيِّ فَقُلِ: اَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ حَجَّةً مَقْبُولَةً وَ ذَنْباً مَغْفُوراً وَ سَعْياً مَشْكُوراً وَ عَمَلاً مُتَقَبَّلاً تَقَبَّلْ مِنِّي كَمَا تَقَبَّلْتَ مِنْ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِكَ وَمُوسَى كَلِيمِكَ وَ عِيسَى رُوحِكَ وَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله حَبِيبِكَ، فَإِذَا انْتَهَيْتَ إِلَى الرُّكْنِ الْيَمَانِيِّ فَقُلِ: اللَّهُمَّ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ» . ¹روايت را مستدرك الوسائل نيز به نقل از بحار الأنوار ذكر كرده است. ²چون ادعيه وارده در روايت به ترتيب طواف مى‌باشد، بايد ركن عراقى بعد از درِ كعبه قرار گيرد، پس بر همان ركن شمالى منطبق مى‌گردد.

چون اين بخش در متن مصحّح فقه الرضا عليه السلام موجود نبوده، علامه كلّ نسخه را برخلاف شيوۀ معمول در يك محل ضبط نموده‌اند. ³از سوى ديگر استدلال به گفتار يا رفتار اشخاصى همچون ابن عباس، جابربن عبداللّٰه، عبداللّٰه بن عمر، عايشه، انس بن مالك و عبداللّٰه بن مسعود و نقل ترديد علما در چگونگى حجّ قران و اعلام نظر به شيوۀ اجتهاد ظنى و نه علم يقينى با مرجعيت علمى ائمه عليهم السلام سازگار نيست. اين مجموعه اگر قرائن عدم اعتبار روايت نباشد، نشانه‌اى روشن بر تقيه‌اى آشكار است كه تمسك به حديث را با اشكال روبه‌رو مى‌سازد.

2. كتب فقهى شيعه

اركان كعبه در ضمن چند مسأله در كتاب‌هاى فقه مورد بحث قرار گرفته است.

دربرخى ازمسائل، مصداق خارجى موضوع تبيين نمى‌گردد و تنها بعضى از منابع با ذكر ويژگى‌هاى فعلى، ركن مورد نظر را تعيين مى‌نمايند. در اين فصل فهرست مسائل فقهى و موارد تصريح و يا اشاره به مصاديق اركان را پى مى‌گيريم.

مسألۀ اول: بحث قبله

دربسيارى ازكتب فقهى، به يك يا چند شيوۀ ذيل، ديدگاه اول تأييد شده است:

1. اركان چهارگانۀ كعبه عبارت‌اند از:

ركن‌هاى عراقى، شامى، غربى و يمانى كه تفكيك ركن «شامى» و «غربى» قرينۀ پذيرش ديدگاه اول است؛ مانند:

حمزة بن عبد العزيز ديلمى (متوفاى