127است، ملقّب به فيلسوف. وى پس از مشروطۀ دوم در سال 1922 به مصر گريخت و سپس در بيروت اقامت گزيد. اين متن در سال 1930 به اسم acceM yloH nI به انگليسى در مجلۀ aisA در نيويورك به چاپ رسيد.
- «طَيْبة الاذكار» ، از درويش احمد پيشكارى، شغلش سرذاكران مصطفى پاشا، از اوايل قرن سيزدهم هجرى. اين اثر، خاطرات وى از مدينه مىباشد. اين كتاب خاطرات روزانۀ زندگى و آداب و رسوم مردم مدينه است. ابواب آن عبارتند از: باب اول: اوصاف حرم شريف، دوم: حجرۀ شريف، سوم: خدمت حجرۀ شريف، چهارم: خدمات حجرۀ شريف، پنجم، خدمات شب و آداب بيدارى قنديل (روشن كردن چراغها) ، ششم: شستن حجرۀ سعادت.
چاپ عثمانى آن در مطبعۀ عامره، استانبول، 1316، و چاپ تركى لاتينى آن با ترجمه عبداللّٰه كوچيك در مكتبۀ بدر، استانبول، 1399 ق. انجام يافته است.
- «خاطرات آشجىدده خليلابراهيم» ، از سال 1828 / 1244. اين كتاب به تركى و به حروف لاتينى توسط مركز دائرة المعارف استانبول چاپ گرديده است. ترجمۀ انگليسى آن نيز چاپ شده است:
eht no miharbI lilaH edeD icsA nhguaV retroC yb detialsarT ,jjah 8981 ,yeldniF
4. آثار تاريخى و جغرافيايى
آثار تاريخى و جغرافيايى متنوّعى در بارۀ حرمين در ادبيات قديم عثمانى ديده مىشود. برخى تاريخ سياسى، برخى تحوّلات خاص و برخى تاريخ وقايع موردى است، اما به هر روى، عثمانىها توجه به اين بُعد قضيه هم داشتهاند و گاه عربى و در مواردى تركى در اين باره كتابها و رسالههايى مىنوشتند. نوشتن تاريخ شهرها؛ اعم از مكه، مدينه، جده و يا بهطور كلّى حرمين، محور اين قبيل فعاليتهاى علمى به حساب مىآمد. بهطور خاص، تاريخ مسجدالحرام، مسجد نبوى، تاريخ پردۀ كعبه و نيز اوقاف و مؤسسات حفظ الصحه و همچنين در اين اواخر، راه آهن از موضوعات مورد علاقۀ آنان بود.
بايد توجه داشت كه دفاتر اسنادى؛ مانند دفاتر صرّه، دفاتر اوقاف، صرّهنامهها، دفاتر محاسبه وقف الحرمين، دفاتر مهمه و نيز سالنامههاى ولايت حجاز، هر يك منبع