151توجه شده است و سازمان و بعثه با تشريك مساعى قابل توجهى در زمينۀ آموزش مديران، روحانيون، كارگزاران و زائران سرمايهگذارى مىكنند. طبعاً وارد كردن مواد آموزشى جديدى به برنامۀ آموزشى؛ از قبيل مديريت، جامعهشناسى، روانشناسى و ارتباطات، كمك مؤثرى به بهبود روند مديريت در كاروانها مىكند. بهتر است كاركرد كاروانها بهعنوان سلولهاى پيكرۀ حج و زيارت مورد بازنگرى قرار گيرد و اصلاحات لازم در آنها انجام پذيرد. مديران باسابقۀ كاروانها و كارگزاران توانمند، بهترين مشاوران و كارشناسان براى انجام اين اصلاحات بهشمار مىآيند كه از وجود آنان استفاده خواهد شد.
ما كارگزاران و برنامهريزان حج و زيارت بايد با عنايت به كرامت ذاتى و عزت زائران، فرصتهايى را براى دريافت نقطهنظرات آنان فراهم آوريم و براى بهبود امور از تفكر و خلاقيت مردم بهره گيريم.
از جناب آقاى رضايى هم تقاضا كردهايم كه پيرامون حج در ساير كشورها مطالعۀ تطبيقى وسيعى انجام دهند كه اين درخواست با حسن قبول ايشان مواجه شده است. اين پژوهشها در ابعاد ديگرى نيز انجام مىپذيرد.
: حج داراى ظرفيتهاى فرهنگى فراوانى است كه متأسفانه علىرغم كارهاى بسيار خوبى كه صورت گرفته، هنوز نتوانستهايم از اين ظرفيتها بهخوبى بهرهبردارى كنيم. جنابعالى در اين زمينه چه پيشنهادى داريد؟
آقاى زرهانى: توليد آثار فرهنگى و هنرى گستردهتر، پشتوانۀ خوبى براى شكوفايى بُعد فرهنگى حج بهشمار مىآيد. به نظر مىرسد بهتر است روحانيون حج در چهار زمينه؛ يعنى شناخت قرآن و عترت عليهم السلام، تعليم مناسك حج، آموزش و تبيين رازها و رمزها و اسرار حج و تعليم معارف اسلامى يا تأكيد برعقايد و اخلاق، با زائران كار كنند و مديران كاروانها از ماهها قبل از سفر، به روحانيون براى انجام اين تعامل علمى يارى دهند. بايد روى وزن هريك از اين چهار زمينه تحقيق شود و كتب مناسبى تأليف گردد و بازخورد آموزشها توسط محققان دريافت و تجزيه و تحليل شود و روند آموزشها اصلاح گردد. مديران كاروانها و روحانيون بهتر است از توانمندى علمى زائران برجسته بهره