119
اسكاتلندى، اميرى براى مدينۀ منوره
اينجا دو حادثهجوى ديگرى نيز هستند كه در دهۀ دوم قرن نوزدهم؛ يعنى پس از گذشت سالهاى اندكى ازانجام حج توسط «علىبك عباسى» و «سيتزن» يا «حاجموسى» ، از حجاز ديدار كردند.
اين دو عبارتند از «توماس كيث» اسكاتلندى و «ژئوفان فيناتى» ايتاليايى.
پس از آن، تعداد ديگرى از اروپاييان جهانگرد از حجاز ديدن كردهاند و به خصوص در طى قرن نوزدهم، هنگام حملۀ خديوى محمد على پاشا به حجاز، كه به دستور باب عالى در استانبول براى نجات حجاز از دست وهابىها انجام گرفت. اين حمله، زمينهاى شد براى ورود تعدادى از اروپايىها به همراه لشكريان مصرى به سرزمينهاى مقدس و زيارت مكه و مدينه. از جمله كسانى كه چنين موقعيتى برايشان به وجود آمد «بورخارت» جهانگرد اروپايى و «توماس كيث» ماجراجوى اسكاتلندى بود.
«توماس كيث» يك خواجه از خواجههاى بردگان فعال در ارتش محمدعلى پاشا، به نام «ابراهيم آغا» 1بود، برادرش طوسون جوان، پسر محمد على پاشا، مانند پدر خود در امر دينش سهلگرا بود و در امور سياسى و غيرسياسى به تساهل عمل مىكرد و به ويژه به اروپايىها متمايل بود و استفاده از دانشها و اختراعات آنان را دوست مىداشت و از ارتش مصر، افراد بىباك و كسانى را كه به دنبال نان بودند 2به خود ملحق ساخت.
«توماس كيث» به ابراهيم آغا نوشت كه در هجوم طوسون، پسر محمدعلى پاشا در سال 1812 م، عليه مدينۀ منوره شركت كند. به گفتۀ هوگارت، او نخستين كسى بود كه وارد مدينه شد و بدينسان خود را درگير انجام يك وظيفۀ شگفتانگيز ساخت. 3اين كار وظيفۀ يك زمامدار نظامى در مدينۀ منوره بود.
ماجراجوى ديگر از ايتاليا، كه نامش حاج محمد بود
اين ماجراجوى ايتاليايى، پس از سرگردانى و ماجراجويىهاى مختلف، در سال 1814م براى زيارت وحج، قيافۀ يكمرد مسلمانبهنام «محمد» به خود گرفت و راهىِ مكۀ مكرمه شد. از سرنوشت او، مانند دوستش سيتزن، چيزى جز مطالبى اندك نمىدانيم و همه