140سالك براى پرواز در آسمان قرب الهى هستند. او از بار گناه و پايان كار هراسناك ست، اما در آن سو، لطف و رحمت بىكران حق را مىبيند و به اميد سيراب شدن از زمزم عطوفت الهى، از تلاش و حركت باز نمىايستد. با اين رفت و برگشت، او به صفا مىرسد و به مردانگى بار مىيابد؛ صفاى دل و مردانگى در راه خدمت.
فصل چهارم (منزل چهارم) : عرفات، تجلّيگاه يقين
عناوين: عرفات و معرفت، يقين در عرفان، علّت ناميده شدن عرفات، پيشينۀ تاريخى، عرفات سرزمين يقين و معرفت، عرفات محلّ اعتراف به گناه و توبه، عرفات يادآور عرصات قيامت، جبلالرحمه، فرازهايى از دعاى شريف عرفه.
عرفات، وادى شناخت و آگاهى است. در اين وادى بايد حاجى به اين آگاهى برسد كه همۀ دانشها و معارف از آن خداوند و لوح سرنوشت انسان به دست پروردگار است و همو بر نهانها و قلبها آگاه و داناست.
دربارۀ علت تسميۀ عرفان به اين نام، صاحب اثر سه قول را مهمتر دانسته است:
1 - عرفات سرزمين شناخت، معرفت و يقين است.
2 - عرفات محل اعتراف به گناه، توبه و برخوردارى از رحمت و مغفرت خداوندى است.
3 - عرفات يادآور عرصات روز قيامت است.
سپس براى هر يك از اين اقوال، توضيحات و رواياتى را ذكر مىكند.
گذشته از اين، عرفات يادآور دعاى عرفۀ امام حسين عليه السلام، امام عشق و عرفان و شهادت نيز هست. از اين رو، نگارنده فرازهايى از اين دعاى بلند معنا را، همراه با توضيح و تحليل مىآورد.
فصل پنجم (منزل پنجم) : مشعر الحرام محلّ مشاهده
عناوين: مشعر شعور، مشاهده در احوال عرفات، مشعر الحرام سرزمين مشاهده، وجه تسميۀ منا، امان مردم، قربانگاه شمع.
حاجى سالك، در ادامۀ سلوك معنوى خويش، به مشعر الحرام وارد مىشود. او در