77پنج بار نماز بگزارد و در اين ميان براى او شايسته و گاه بر او بايسته است كه اين نمازها را در مسجد به جاى آورد؛ چه، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در پاسخ آن عرب باديه نشين و نابينا كه به حضورشان آمده بود و از آن حضرت اجازه مى‌خواست تا در خانه خود نماز بگزارد چنين اجازه‌اى نداد و آن‌گونه كه بدين مضمون در روايت آمده است از او پرسيد: آيا صداى اذان را مى‌شنوى؟
او گفت: آرى. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: پس (اين بانگ دعوت را) پاسخ بگوى.
اگر ما به مهم‌ترين خدمات اساسى چون خرده فروشى مواد غذايى، مدرسه، درمانگاه، بوستان محلى و از اين دست، كه شخص هر روزه بدانها نياز دارد نظرى بيفكنيم، خواهيم ديد اين خدمات هيچ‌كدام متعهد به اين امر نيستند كه در جاى خاص قرار داشته باشند يا در زمان معين خدمات خود را ارائه دهند، بر خلاف مساجد كه افراد مى‌بايست در اوقات معين در آن‌ها حضور داشته باشند و اين امكان نيز فراهم باشد كه در مكان‌هايى تقريبا نزديك به محلّ سكونت خود به آن‌ها دست يابند.
در پژوهشى كه اينك فراروى داريد و يكى از مهم‌ترين ابعاد آن «بررسى چگونگى توزيع مكانى مسجدها درمحله‌هاى مسكونى مختلف» است با اين ضرورت مواجه هستيم كه براى يافتن بسيارى از حقايقى كه احتمالا در پى بردن به اهميت توزيع مكانى مساجد دخالتى دارند، ناگزير مى‌بايست اصولى علمى مبتنى بر مطالعات ميدانى بنياد نهاده شود.
آنچه در اين نوشتار در اختيار شما قرار گرفته، مطالعاتى است از اين نوع كه شايد از بعد جغرافيايى نخستين مطالعۀ ميدانى در نوع خود باشد. در اين مطالعه، مساجد شهر مكه به عنوان نمونه‌اى براى ديگر شهرها مورد بررسى قرار گرفته است.
2 - اهداف مطالعه
هدف نهايى اين مطالعه، تلاش براى شناخت توزيع مكانى مساجد مكه است كه از دو رهگذر تعقيب مى‌شود:
1 - پى بردن به وضع كنونى مساجد از نظر ابعاد و خدمات مختلف كه بدانها مربوط مى‌شود، يا استناد به ديدگاهى كه امامان جماعت و نمازگزاران يكايكِ مسجدهاىِ