173كجاست؟
نهم: اگر حاجى مرد از بى‌نظمى امير حاج، بايد كلى داد به مرده شور و قبر كن؛ كه اگر كسى مرده را دفن كرد به ده تومان، خيلى زيركى كرده.
دهم: قساوت قلب و بى‌رحمى حمله‌دار و اتباعش و عملۀ موتٰى در شدّت و كثرت، به جايى رسيده كه از ايشان تجاوز كرده، به طبيب هم مى‌رسد. چه اين طايفه نيز چون مَثَل حاجى را مثل كافر حربى بى‌قوت [ و بى ] معينى مى‌بينند كه هر كس به هر اسم در فكر برهنه كردن ايشانند، به طمع افتاده كه مالى در معرض تلف است؛ چرا من نبرم و مخارج كرده و آيندۀ اين راه را از اينجا بيرون نياورم.
پس نرخ حق القدم را از يك لير امپريال كمتر نمى‌گذارند. قدرى دوا و حَبُّ و جوهريات از اصل و بدل همراه گرفته، به قيمت بسيار اعلى مى‌فروشند. مثقالى روغن چراغ خود ديدم در يك امپريال فروخت و آخر معلوم شد كه در شيشۀ آن، وقتى [ زمانى ] روغن چراغ بود. سه يا چهار دانه حب كرم پنج قران و هكذا. 114 - رفتارهاى تبعيض آميز
يكى از مشكلاتى كه حجاج ايرانى و ديگر حجاج غير عرب با آن روبرو بوده‌اند برخوردهاى تبعيض‌آميز و تحقير آنان بوده است.
ميرزا عبدالغفارخان نجم‌الملك منجم باشى كه به سال 1296 ه. ق. حج گزارده مى‌نويسد:
آنچه خانه زاد در خاك حجاز ديد اين است كه مردم عجم نمى‌دانم از چه بابت در انظار مردم آنجا مغضوب و حقير و خفيف‌اند و با وجود آن كه در اين سنوات به حسن كفايت حاجى ميرزا حسن كار پرداز مقيم جده، خيلى رفاهيت دست داده، باز خالى از خطر نبود، خاصه در مدينه طيبه كه خون و مال عجم را حلال و مباح مى‌دانند و به هر قسم بتوانند در صدمۀ حجاج كوتاهى نمى‌كنند، حتى سيد حسن مطوف كه از جانب معين الملك براى مطوفى ايران مأمور است، كمال بدسلوكى را مى‌نمايد. . . 2وى سپس مى‌افزايد: روزى يك نفر دهقان ايرانى، خواست به طواف بيت اللّٰه مشرف شود، گيوۀ خود را با شال دستمال بر پشت پيچيد و داخل مسجد شد، يكى از