131
عُرَيْض نزهتگاه امامان عليهم السلام و مقبرۀ على‌بن جعفر عليه السلام
حسين واثقى
مقالۀ حاضر پيش از تخريب عريض توسّط نويسندۀ محترم آن به رشتۀ تحرير درآمده و به دفتر فصلنامه ارسال شده بود كه متأسفانه چاپ آن زمانى ميسّر گرديد كه مسجد و مقبره على بن جعفر عليه السلام و قلعه مربوط به آن در مرداد ماه سال 1381 مانند آثار ارزشمند ديگر مكّه و مدينه، در يك اقدام ضدّ فرهنگى تخريب شده است.
در شرق مدينۀ منوره محله‌اى است به نام «العُريض» ، كه ساكنان مدينه آن را العُرَيِّض (به تشديد ياء) مى‌خوانند.
عريض در گذشته، از شهر مدينه بيرون بوده، ليكن اكنون به شهر پيوسته و همچنان داراى نخلستان‌هاى سرسبز و خرم است. زندگى ماشينىِ امروز، هنوز دست تعدّى و تطاول به سوى آن دراز نكرده، و هم اكنون چند ده خانوار در آنجا سكونت دارند.
عريض گرچه جزو شهر مدينۀ منوره گرديده، ليكن تناسبى ميان ساختمان‌هاى آن و ساختمان‌هاى شهر مدينه ديده نمى‌شود.
اين وضعيت در مورد مساجد و اماكن عريض نيز جارى است و عريض همچنان از داشتن يك مسجد حتى معمولى بى‌بهره است.
از دورۀ عثمانى‌ها مسجدى در عريض به يادگار مانده كه نسبتاً بزرگ و