86
زمزم در تحولات تاريخ (4)
محمد تقى رهبر
در بخشهاى گذشته، به سرآغاز و چگونگى پيدايش زمزم پرداختيم. اكنون كه از آن واقعۀ مهم و تاريخساز چهارهزار سال مىگذرد، زلال زمزم همچنان در جوار كعبه معظّمه جارى است و جرعه نوشان عشق و تشنهكامان وصل را سيراب مىكند و تا قيامت مىجوشد تا گواهى صادق از رويش نهال محبت در كوير انقاع و درخشش نور اميد در وادى حيرت و نوميدىها باشد كه خاندان حضرت ابراهيم عليه السلام بذر آن را پاشيدند و ثمرهاش را ديدند؛ . . . . وَارْزُقْهُمْ مِنْ الثَّمَرَاتِ. . . .
در طول چهار هزار سالى كه بر اين پديدۀ شگفتِ حرمِ الهى گذشته، زمزم تحوّلاتى را از سر گذرانده است و بىشك در رهگذر حوادث، به يك روال طىّ مسير نكرده است. مدّت زمانى آشكار بود و از آن استفاده مىشد و در فترتى از زمان، در دل صخرهها و رملها پنهان ماند و در فترتى ديگر غواصان بحر محبّت و ساقيان حرم، اين گوهرِ گرانسنگ را در اعماق زمين و ميان سنگهاى سوخته كاويدند و لايروبى كردند تا سرچشمۀ آن را براى لبهاى خشكيده و جگرهاى تفتيدۀ ميهمانان خدا جارى سازند و زائران بيت عتيق را در آن ديارِ بىآب و علف سيراب كنند.
هر چند تفصيل اين تحوّلات، از حوزۀ تحقيق و كاوش كنونى بيرون است