100«و حوض از آن ماست كه خدا به غير ما نداده و اين افتخار ميراث ديرين ماست.»
«يكى حوض كوثر كه حق مصطفى صلى الله عليه و آله است و بهرغم مردمان حسود به آن حضرت تعلق دارد.»
«و ديگرى زمزم كه در جوار بيت و در بهترين شهر پديد آمده است» .
و نيز گويد:
حوض النّبي و حوضنا مِن زمزم
ظمىء امرء لم يروه حوضانا
«حوض پيامبر (كوثر) و حوض ما از زمزم است، هر آنكه از اين دو حوض ننوشد تشنهكام خواهد ماند.»
پس از عبدالمطّلب عباس عموى پيامبر ادارۀ زمزم را عهدهدار شد. او در اطراف آن چاه، حوضچههايى ساخت كه مردم از برخى بنوشند و از برخى ديگر وضو بگيرند و شست و شو كنند و چنانكه تاريخ نگاران يادآور شدهاند، در اطراف زمزم و حوضچهها در مسجدالحرام راه مىرفت و مراقبت مىكرد كه افراد در آن غسل نكنند و تنها بنوشند و وضو بگيرند. 1بعد از درگذشت عباس، فرزندش عبداللّٰه بن عباس تصدّى زمزم را به عهده گرفت؛ چنانكه نقل كردهاند: براى ابن عباس در زاويۀ زمزم و در جهتى كه روبه صفا است، محلى براى نشستن فراهم كرده بودند كه به «مجلس ابنعباس» موسوم بود. وى در آنجا مىنشست و زمزم را زيرنظر داشت و به حجگزاران آب مىداد. براى اين مجلس قبهاى از چوب ساخته شد بهنام «قبةالخشب» كه در جنب «سقايةالنبيذ» و سمت چپِ كسى كه وارد زمزم مىشود قرار داشت.
نخستين كس كه اين قبه را ساخت سليمان بن على بن عبداللّٰه بن عباس بود. 2بسيارى از روايات كه از پيامبر صلى الله عليه و آله در فضيلت زمزم وارد شده، به روايت ابن عباس است.
بعدها عباسيان اهتمام بليغى به زمزم داشتند؛ چرا كه سقايت حاج را از پدران خود مىدانستند و مىكوشيدند اين افتخار را براى خود حفظ كنند و از آن بهرهبردارى نمايند.
منصور عباسى در عهد خلافت خود به بازسازى و مرمّت زمزم و قبۀ آن پرداخت. بهگفتۀ سيوطى در «الاوائل» و ياقوتِ حِمَوى در «معجمالبلدان» و ديگر تاريخنويسان مكه، نخستين كسى كه