63عثمان بن عفان

او در بارۀ عثمان مى‌نويسد: همۀ راويان تاريخ و حديث، بر اين نظريه هستند كه: عثمان در جنگ اُحد جزو فراريان بوده است؛ «مَعَ اِتِّفاق الرّوات إنّ عُثمان لَم يثبت» .

در تأييد گفتار وى، نظريۀ بعضى از محدّثان و مورّخان را مى‌آوريم:

1 - امام المحدّثين، بخارى، در ضمن حديث مفصّلى مى‌نويسد: يك نفر مصرى در مسجدالحرام به عبداللّٰه بن عمر گفت:

من از شما سؤالى دارم و آن اينكه: آيا اين مطلب درست است كه عثمان در جنگ احد فرار كرد و در جنگ بدر غايب بود و در بيعت رضوان حضور نداشت؟ !

عبداللّٰه بن عمر نسبت به هر سه سؤال جواب مثبت داد و عدم حضور عثمان را اينگونه توجيه كرد: «أمّا فراره يَومَ اُحد فَأَشْهَدُ أنَّ اللّٰهَ عَفىٰ عَنْهُ وَغَفَرَ. . .» ¹جالب اين است كه: بخارى اين حديث را در باب «مناقب عثمان» و جزو فضائل او نقل كرده است.

2 - امام المورّخين، طبرى نوشته است: عثمان بن عفّان به همراه دو نفر از انصار، به نام عقبه و سعد فرار كردند تا به «جعلب» - كه كوهى است در نزديكى مدينه - رسيدند و پس از سه روز كه در آنجا بودند، نزد رسول خدا آمدند؛ (وفرّ عثمان ابن عفّان و عقبة و سعد حتّى بلغوا الجعلب وأقاموا بها ثلاثاً ثمّ رجعوا» . ²

3 و 4 - همين مطلب را ابن اثير ³و ابن كثير دمشقى ⁴نيز نقل كرده‌اند.

عمر بن خطاب:

ابن ابى‌الحديد مى‌نويسد: «قد اختلف في عمربن الخطاب هل ثبت يومئذ أم لا؟ ! أمّا محمّدبن اسحاق والبلاذري فجعلاه مع من ثبت و لم يفرّ. . .» ⁵يعنى تنها دو نفر از مورّخان، بلاذرى و ابن اسحاق، معتقدند كه عمر بن خطاب در جنگ احد فرار نكرد، و بقيۀ مورخان او را جزو فراريان شمرده‌اند.

جاى تعجّب است كه ابن ابى‌الحديد با آن غور و دقّتى كه در حوادث تاريخى و اقوال گذشتگان دارد، چگونه در اين مورد غفلت كرده و اين مطلب را با اين وضوح ناديده گرفته است! زيرا بر اساس نقل ابن هشام، ابن اسحاق هم مانند ديگر مورّخان فرار عمر را به صراحت بيان كرده است.

ابن هشام از ابن اسحاق نقل مى‌كند كه: انس بن نضر، كه از كوه سرازير شد