61به تپهها و درّههاى اطراف اين شهر گريختند.
و در ميان كسانىكه به زير سنگهاى كوه احد فرار كرده بودند (اصحاب الصخره) ، كسانى بودند سست ايمان و ضعيف العقيده و اين حالت خود را آشكار نمودند و چنين گفتند: «ليتَ لَنا رَسُولاً اِلىٰ عَبداللّٰه بنِ أُبَيّ فيأخُذَ لَنا أمَنَة مِن أبيسفيان» ؛ 1«كاش كسى داشتيم و به نزد عبداللّٰه بن اُبىّ، سردستۀ منافقين، در مدينه مىفرستاديم تا از ابوسفيان براى ما امان بگيرد.»
و بعضى از آنها، همراهان خود از مهاجرين را اينچنين مورد خطاب قرار دادند: «يا قَوم اِنَّ مُحمداً قَد قُتل فَارْجَعُوا اِلىٰ قَومِكُم قَبلَ أن يَأتُوكُم فَيَقْتُلُوكُم» ؛ 2«دوستان! اينك كه محمّد كشته شد، شما هر چه زودتر به سوى قوم و قبيلۀ خود، قريش، برگرديد! پيش از آنكه شما را از دم شمشير بگذرانند.»
طبق نظريۀ دانشمندان، تفسير آيۀ شريفه وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ 3در همين زمينه و در نكوهش اين عده نازل گرديد. 4اينجا بود كه انس بن نضر، با اينكه در كنار فراريان بود، هيجان زده مورد خطابشان قرار داد: «يٰا قَومِ إن كانَ مُحمّد قَدْ قُتِل فَإنّ رَبّ مُحَمّد لَم يقتل» ؛ «اگر محمّد كشته شد خداى او كه زنده است.» برخيزيد و در راه او با دشمنان بجنگيد! آنگاه گفت: خدايا! من از آنچه اينها مىگويند تبرّى مىجويم و در پيشگاهت اعتذار مىكنم. «أللّهمَّ إنّي أَعْتذر مِمّا يَقُولُ هٰؤلاء وَأبْرَءُ إلَيكَ مِمّا جٰاء بِهِ هٰؤلاء» .
تعداد فراريان جنگ احد
مورّخان دربارۀ تعداد فراريان، نظريات مختلفى آوردهاند:
1 - ابن واضح يعقوبى مىنويسد: به هنگام فرار مسلمانان، در نزد رسول خدا، تنها سه نفر باقى ماند: على، طلحه و زبير. 52 - ابن كثير دمشقى مىنويسد: بعد از فرار مسلمانان، در كنار رسول خدا تنها دو نفر ماندند، ليكن با شنيدن صداى آن حضرت: «اِلَيَّ عِبادَ اللّٰه» ، سى نفر به سويش برگشتند. 63 - واقدى نوشته است: «وَالْعصابَة التى ثبتت مع رسول اللّٰه أربعة عَشَر رَجُلاً. . .» چهارده نفر جزو فراريان نبودند، آنها استقامت ورزيدند و در كنار رسول خدا ماندند.