115مسلمانان در اين مراسم پر شكوه، نوعى وحدت و همآهنگى را ايجاب مىكند؛ حضور در يك زمان و مكان، همرنگى در لباس و يكنواختى شعار اين جمعيت ميليونى، كه از سراسر جهان در اين كنگرۀ عظيم اسلامى شركت جستهاند، همه نشانگر پيروى آنان از يك دستور و فرمان و دليل بر اجراى حكم الهى است و از نظر وجهۀ خارجى، نمودى از تشكّل بزرگ و سالانۀ مسلمانان جهان است كه در هيچ مذهب و آيينى چنين اجتماع پرشكوه را نمىتوان يافت، ولى بايد به اين نكته توجّه كرد كه هيچيك از اعمال حج نمىتواند مانند نماز جماعت حرمين شريفين باصلابت، وحدتآفرين و دشمن شكن باشد؛ زيرا هريك از اين اعمال، در عين اجتماعى و اشتراكى بودن، به صورت انفرادى و جدا از هم انجام مىپذيرد و هر انسانى موظف است مواظب و مراقب عمل خويش باشد. در طواف و سعى، رمى و ذبح و. . . منفرد عمل مىكند و اين اعمال بجز وقوفين از نظر زمان نيز وسيع است و هر كسى مىتواند در هر ساعت از روز و يا در مدت و در فاصلۀ چند روز مناسك خود را انجام دهد.
و تنها نماز است كه همۀ مسلمانان را در صفوف فشرده و منسجم در كنار هم قرار مىدهد و با صداى اذان، در يك زمانمشخص، سيلجمعيت با رنگها و زبانها و ملّيّت هاى مختلف به سوى مكان مشخص (مساجد) سرازير مىشود و با تكبير مكبّر صدها نفر هماهنگ به ركوع مىروند و سر به سجده مىگذارند و بر يگانگى خدا و نبوت رسول او شهادت مىدهند، سپس بر همديگر درود و تهنيت مىگويند؛ «السلام عليكم و رحمة اللّٰه و بركاته» .
و اينجا است كه روح اخوّت اسلامى و عواطف معنوىِ مذهبى در ميانشان متجلّى مىگردد و دست همديگر را مىفشارند و با همديگر معانقه و روبوسى مىكنند و با قيافهاى بشاش، كه حاكى از محبت درونى است قبولى اعمال يكديگر را از خداوند مسألت مىنمايند؛ «تَقَبَّلَ اللّهُ أعْمٰالَكُمْ»
اينك اين پرسش مطرح است كه آيا ترككردن اين كانون وحدت و گريز از اين تجلّيگاه اُنس و الفت، كه در بعضى از گروههاى اسلامى مشاهده مىشود كه بهنگام نماز بر خلاف مسير سيل جمعيت به سوى منازل و بازارها درحركتند، موجب انزجار و نگاه خشمآلود مسلمانان