139تدبير امر كعبه را به پسرش عدنان وصيّت كرد و عدنان به توليت كعبه و تدبير امور آن پرداخت. «واوصى الى ابنه عدنان بأمر البيت، فدبّر أمر البيت» . 1
بنيانگذاران امّ‌القرى
هاجر و اسماعيل، اين مادر و فرزند، كه در سايۀ قيموميّت شيخ الانبياء، حضرت خليل‌اللّٰه عليه السلام پذيراى آن آزمايش تاريخى شدند و اجرا كنندۀ آن طرح الهى در تأسيس أمّ‌القراى توحيد و بناى كعبه معظّمه و دعوت حج بودند در كنار خانۀ كعبه معتكف شدند و مأوى گزيدند تا شاهد حضور ميليون‌ها انسان موحّد در مطاف عاشقان كوى حق باشند و زائران بيت عتيق همه جا از طواف و كعبه و حجر اسماعيل و زمزم و صفا و مروه تا عرفات و منا، به ويژه قربانگاه اسماعيل از آنها ياد كنند و خاطرۀ پر رمز و راز آنها را زنده نگهدارند. و شگفت داستانى است حج كه سراسر آن ترسيم ايمان و صبر و جهاد و يادواره، فداكارى خاندان ابراهيم است؛ خاندانى كه آمدند در سرزمين مكّه بمانند تا خيمۀ توحيد را سرپا كنند و زمينۀ ظهور حضرت ختمى مرتبت محمّد بن عبداللّٰه صلى الله عليه و آله را فراهم آورند و خاتم الانبياء نيز كه آيينش بر ملّت حنيف ابراهيم بنيان شده 2و صورت تكامل يافتۀ آن مى‌باشد در احياى همان خطوطِ ترسيم شده، به وسيلۀ ابراهيم خليل عليه السلام حج را روح و شكوهى ديگر بخشيد و به دور از آلودگى‌هاى شرك جاهلى، قوانين و فقه حج را تعليم داد، چنانكه حضرتش در حجّةالوداع، آداب و سنن اين فريضۀ الهى را در عمل به مردم آموختند و از همين جا مى‌توان به راز زمزم پى‌برد كه در ژرفاى اين چاه شگفت انگيز، چشمه سار ديگرى روييده كه زلال خوشگوارش جان‌ها را طراوت و حيات بخشد و اين چشمه‌سار، كوثرى است كه هرگز نخشكد و تا قيامت همپاى زمزم جاودانه بماند و قلوب انسان‌ها را از ثمرات معنوى سيراب كند.
اشاره رمزگونه به وارثان اسماعيل
نويسندۀ كتاب «تاريخ عمارة مسجد الحرام» سخنى را از «سهيلى» آورده كه خالى از لطف و زيبايى نيست و آن جمله اين است:
«قال السهيلى: كانت زمزم سقيا اسماعيل ابن ابراهيم فجرّهاله روح القدس بعقبه وفى ذلك اشارة الى أنّها لعقب اسماعيل ووارثه وهو محمّد صلى الله عليه و آله وأمّته» 3