171توانستيم كارهاى داخل ايران را به خوبى انجام دهيم ليكن در همين‌جا بعضى از كارها نسبت به سال پيش بهتر انجام شد كه آن هم در كارنامۀ عمليّات حج روشن و مشخّص است؛ مثلاً اينكه كاروانها زودتر بسته شد، آموزشها بهتر داده شد و هماهنگى بين مدير كاروان و مجموعه زائران به لحاظ اينكه برنامه‌هايشان زودتر بود، بهتر انجام شد؛ هماهنگى‌هايى كه بايد با دستگاه‌هاى مختلف بكنيم و برنامه‌هايى كه داشتيم، پيشرفت خوبى كرد. نمونه‌هاى بسيار داريم كه نشان مى‌دهد نسبت به گذشته، سيرتكاملى كرده‌ايم.
در عربستان هم بخشى از كارها به خودمان مربوط مى‌شود و برنامه‌ريزى‌هايى كه در ايران انجام مى‌دهيم، بخشى از آن به عربستان برمى‌گردد، چون ميزبانِ كشورهاى اسلامى است و همچنين ميزبان كشورهايى است كه اسلامى نيستند ولى مسلمان در آنها هست و زائر مى‌فرستند.
ما روبرو هستيم با يك برنامه‌اى از عربستان سعودى و يك سرى قوانين كه بايد ناگزير با آنها هماهنگ شويم و برنامه‌هاى آنها را در نظر بگيريم و قواعد و قوانينشان را هم مدّ نظر داشته باشيم.
طبيعى است كه موضوع حمل و نقل در عربستان سعودى، اسكان، تغذيه و ايام تشريق و. . . مواردى است كه ما در عربستان سعودى با آنها كار داريم و عمليات ما را تشكيل مى‌دهد.
در بخش پزشكى كه يكى از عمده‌ترين بخشهاى ما در عربستان است، مى‌توانم بگويم كه نسبت به سال قبل، در تمام موارد بى‌مشكل بوديم. شايد كلمۀ «بى‌مشكل» ادعاى بزرگى باشد ولى مشكل‌مان كمتر از سالهاى پيش بود. دليلش اين است كه رسيدگى به شكايات داريم، بخش بازرسين و نظارت بعثۀ مقام معظم رهبرى در كاروانها فعال است و حضور اين عزيزان در نظارت و بازرسى يا بخشى كه رسيدگى به شكايات در ستاد را بر عهده دارد، نشان دهندۀ اين است كه كمترين شكايت را داشتيم و نسبت به سال قبلش، شكايات نيز بسيار كمتر بود و اين نشانۀ آن است كه كار برنامه‌ريزى امر حج مسير طبيعى خود را طى كرده و نسبت به گذشته ارزيابى آن خوب بوده، ليكن ممكن است فردى كه سفر اوّل او به حج است، مطلبى را