87

موقعيّت يهود در مدينه

عبداللّٰه بن عبدالعزيز ادريس / شهلا بختيارى

مراد از لفظ «يهود» در اين بررسى دو معناست؛ يكى «نسب» و ديگرى «ديانت» .

خداوند تعالى مى‌فرمايد: مٰا كٰانَ اِبْراهيمُ يَهُوديّاً وَ لاٰ نَصْرانيّاً وَ لٰكن كٰان حَنيفاً مُسْلِماً 1، اين آيه، اشاره به گردن نهادن به دين يهود دارد؛ مانند اين‌كه به كسى كه مسيحيت را پذيرفته، «مسيحى» مى‌گويند.

لغت دانان نيز به اين معنا اشاره كرده‌اند.

ابن منظور مى‌گويد: «هود به معناى توبه است: هٰادَ، يَهُودُ، هُوداً؛ يعنى كسى كه توبه كرد و به سوى حق بازگشت، پس او توبه كننده است. . . و هود الرجل يعنى به آيين يهود در آمد» .2 يهود به معناى نسب نيز مى‌باشد كه هم معنا با «بنى‌اسرائيل» است.3 اين لفظ در زبان عبرى به معناى «فرزندان بندۀ خدا» يا «برگزيدۀ خداوند» است. اسرائيل كه لقب يعقوب است مركب از «اسرا» به معناى بنده يا برگزيده و «ايل» به معناى خداوند است.4 گفته مى‌شود معناى «حركت به سوى خداوند در شب» نيز مى‌دهد.5 همينطور به معناى «شديد» يا «قوى» هم آمده است.6

همچنين آنها يهود نام گرفته‌اند چون به يهوذ بن يعقوب - كه حكومت در خاندان وى استقرار يافت - منسوبند. در اينجا ذال ناخوانا تبديل به دال بى نقطه گرديده و «يهود» شده است.7 مورّخان مسلمان به اين نكته توجه كرده‌اند. سهيلى معتقد است:

«يهود مانند ثمود اسم خاص است و ادامه مى‌دهد: آنها به يهوذبن يعقوب، كه ذال آن