105دو شب راه تا مكه. و در آن ميقات اهل يمن است مسجد معاذ بن جبل نيز در آنجا قرار دارد.
مرزوقى گفته است: يلملم كوهى است در طائف، به فاصله دو يا سه شب راه [ تامكه ] . برخى گفتهاند نام درّهاى در آن منطقه است. 1«بكرى» گفته است: يلملم يكى از كوههاى تهامه است و سكنۀ آن قبيلۀ كِنانه هستند. درّههاى آن به دريا منتهى مىشود و در راه يمن به مكه قرار دارد و ميقات كسانى است كه مىخواهند از آنجا حج انجام دهند. گاهى ألملم (باهمزه) نيز گفته مىشود. البته در اصل با همزه بوده و همزه تبديل به ياء شده است چنانكه در باب حرف همزه گذشت.
در «معجم الكبير» در لغت ألملم آمده است: الملم (بر وزن فَعَلْعَلْ) كوهى است از كوههاى تهامه كه تا مكه دو شب راه است (حدود 60 كيلومتر) و آن ميقات مردم يمن و تهامه، در حج است. سكنۀ آن از بنى كِنانه هستند و درّههاى آن تا دريا امتداد دارد.
در «محيطالمحيط» در واژۀلملم آمده:
يلملم، يا ألملم و يا يرمرم: ميقات اهل يمن است و آن كوهى است در دو منزلى مكه.
در «المصباحالمنير» درلغت ألم آمده:
ألملم كوهى در تهامه است كه تا مكه دو شب فاصله دارد و ميقات اهل يمن است.
ابن اثير در «النهايه» آورده: يلملم ميقات اهل يمن و تا مكه دو شب راه است.
زبيدى در «تاج العروس» در واژۀ لمم مىنويسد: يلملم و ألملم و يا يرمرم؛ دومى بر اين مبنا است كه همزه به ياء تبديل مىشود. نام ميقات اهل يمن در حج است و آن كوهى است در دو منزلى مكه كه من به آنجا رفتهام.
از آنچه گفته شد نتيجه مىگيريم كه:
1 - جغرافىدانان و لغت شناسان قديم در معرفى موقعيت يلملم از روش معمول در زمان قديم استفاده كردهاند كه عبارت است از تعيين مسافت بين دو «منزل» با «شب» . مقصودشان از منزل مكانهايى بوده كه قافلهها هنگام سفر، در آنها به استراحت مىپرداختند و مقصود از شب فاصلۀ مكانى بين دو محل و سرزمين بوده كه در يك شب مىشد آن را طى كرد.
و گاهى به يك شب، كه آن را مقياس طى مسافت قرار داده بودند، «مرحله» نيز مىگفتند. مسافت يك شب راه با مقياس امروز، تقريباً مساوى با 50 كيلومتر يا اندكى