102عبارت واقدى دربارۀ محل استقرار سپاه اسلام چنين است:
«فجعل
[
رسول اللّٰه
]
اُحُداً خلف ظهره و استقبل المدينة و جعل عَيْنَين عن يساره.» 1
«رسول خدا - ص - احد را در پشت سر قرار داد، مدينه روبرويش قرار گرفت و كوه عينين در سمت چپش.»
قول ديگر كه واقدى نقل كرده، آن است كه حضرت پايينتر آمد، به طورى كه كوه رمات در پشت سرش قرار گرفت. آنگاه پشت به خورشيد كرد در حالى كه دشمن در برابر او ورو به مدينه بوده است. در اين حال مشركان در دشت واقع در جنوب غرب احد قرار داشتند. پشت آنها به مدينه و رويشان به سوى احد بود.
واقدى مىنويسد: «و أقبل المشركون، فاستدبروا المدينة فى الوادى و استقبلوا اُحُداً.» 2
بنابراين سپاه اسلام، در پشت سر احد را داشتند، سمت شرق آنها كوه رمات بود و دشمن در جنوب و جنوب غربى آنها در وادى قرار داشت. اين وادى ادامۀ وادى خارج شده از شعب احد بوده است. درگيرى در همين ناحيه ميان آنها واقع گرديد.
منطقهاى باز و وسيع.
رسالت سربازان مستقر بر كوه رمات
آگاهيم كه منابع متفقاند بر اين كه رسول خدا - ص - پنجاه نفر را بر روى كوه رمات گمارد تا مراقب حملۀ دشمن از پشت سر به مسلمانان باشند. آنچه بايد روشن شود اين است كه دقيقاً اين افراد بايد مراقب كدام «مسير» يا به اصطلاح تاريخى «مضيق» باشند.
يك اشتباه عمومى در ميان شمارى از راهنمايان زائران و احيانا برخى از نويسندگان وجود دارد و آن اين كه محل عبور سپاه خالد را كه از پشت بر مسلمانان تاخت، شعب موجود در دل كوه احد؛ يعنى برابر مقبرة الشهدا در دل كوه احد مىداند؛ به عنوان مثال ميرزا محمد مهندس در جزوۀ مختصرى كه با عنوان «الوجيرة فى تعريف المدينه» نوشته، چنين اظهار كرده است. او پس از اشاره به شعب مىگويد:
«اين همان درهاى است كه در روز جنگ احد حضرت رسول اللّٰه - ص - به كمان داران سپرده بودند تا آن را محافظت نمايند، آنها به طمع غنيمت از اين محل رفتند و مخالفين اين دره را گرفته و شكست بر لشكر اسلام وارد كردند. 3اين نظر يكسره بر باطل است، هم به دلايلى كه گذشت هم به دلايلى كه