183نيست يا منبرى كه الآن هست و خطيب بالاى آن مى‌رود و خطبه مى‌خواند همان منبر نيست. زيرا آن از چوب بوده و اين از سنگ مرمر است ولى به جاى همان منبر قرار داده‌اند و همچنين محلى كه بلاى بر آن بالا مى‌رفته اذان مى‌گفته همان محل است اما اجزاى آن تغيير كرده و بالجمله رواقهاى اطراف مسجد مفروش است به سنگ مرمر و قاليچه‌هاى قيمتى و قالى‌هاى بزرگ بر روى آنها پهن است و به طور كلى ساختمان مسجد، ساختمان بزرگ و مهمى است به علاوه اين كه نقاشى‌هاى ظريف و رنگهاى جالب توجه به كار برده‌اند و بعضى از سور قرآنى و احاديث نبوى را با خطهاى زيبا به كتيبه‌هاى رواق‌ها نوشته‌اند و به كتيبه‌هاى اطراف صحن مطهّر، اسامى خلفا و عشرۀ مبشره و ائمۀ اربعه و ائمۀ اثنى عشر را با خط جلى نوشته، حتى حضرت حجت را نوشته محمدالمهدى و هرچه گردش كردم الحمدللّٰه، معاويه را ننوشته‌اند و جنب باب جبرئيل، صفّه است. براى تلاوت قرآن رحلهاى زياد و قرآن‌هاى فراوان خطى و چاپى مهيّاست. قرآنى ديدم چاپ هند خيلى بزرگ و سنگين، ظاهراً سه مجلد بود، آيات را به خطر درشت نوشته بود. در زير هر سطرى دو جدول بود، در يكى ترجمۀ آيات به زبان فارسى بود و در ديگرى ترجمه بزبان اردويى هندى و در حاشيۀ آن تفسيرى بود از يك نفر از علماى هند.
امام اين مسجد هم حنبلى مذهب است و از طرف حكومت سعودى منصوب و موظف است. بارى، براى مسجدالنبى - ص - هم مثل مسجدالحرام خواجه هست كه آنها را اغوات گويند و هرگاه يكى از آنها بميرد از مكه يكنفر جاى او مى‌فرستند و شرح تشكيلات و وظايف آنها و همچنين اغوات مسجدالحرام مشروحاً در «تاريخ المسجدالحرام» مرقوم است، رجوع شود.
چون از باب جبرئيل خارج شويم و به طرف دست راست بياييم به طاقى برسيم و چون از طاق گذشتيم طرف دست راست عمارتى است بر سر درب آن نوشته ديار عشرۀ مبشره، گويند: خزانه حضرتى بوده، مقابل آن، طرف چپ درى است بالاى آن نوشته: مشهد سيدنا عثمان؛ چون چند قدمى گذشتيم طرف چپ دربى است بالاى آن نوشته: هذا بيت ابى‌ايوب الأنصارى، براى اين خانه هنگام ورود حضرت رسول - ص - به مدينه، شرحى است.
به ناسخ‌التواريخ رجوع شود.
چند قدم ديگر كه مى‌رويم به خانه‌اى مى‌رسيم طرف دست راست درب عالى دارد،