138
چون كعبۀ آمال پديد آمد از دور
سنايى امام هشتم شيعيان حضرت امام رضا - ع - را مدح كرده و در تعريف از حرم مقدّس، آن را به كعبه و عرش تشبيه كرده و گفته است:
چون كعبه بر آدمى زهر جاى
چون عرش پر از فرشته هزمان 2
وساوس شيطانى هميشه انسان را در معرض خطر قرار مىدهد، انسان نبايد لحظهاى از اين وسوسهها غافل باشد. سنايى پند مىدهد و مىگويد:
دل گرفت احرام در بيتالحرام آب و نان
هم دل اندر محرم خلوت سراى شهريار. . . 3
گرچه اندر كعبهاى بيدار باش و تيزروورچه در بتخانهاى هشيار باش و پىفشار
حج سفرى است كه انسان مشتاقانه تمام سختيها و مشكلات آن را تحمّل مىكند مگر آنان كه در بند تجمّلاتند و راحت طلب.
همرهان با كوه كوهانان به حج رفتند و كرد
حج عملى است صد در صد درونى و قلبى و فقط و فقط براى خدا كه: «وللّٰه على النّاس حِجّ البيت. . .» سنايى مىگويد بعضى به كعبه مىآيند ولى فقط با جسم، روح آنها جاى ديگر است و به چيزى ديگر مشغول و اين چنين حجّى، زحمت باديه خريدن به سيم است.
حسن در بصره پُر بينند ليكن در بصر افزون
سنايى مىگويد كعبه جاى مردان خدا است نه مردان ريا:
در كعبه مردان بودهاند، كز دل وفا افزودهاند
در كوى صدق آسودهاند محرم تويى اندر حرم 6
او اظهار تأسّف مىكند از اين كه مردم خلوص نيّت ندارند و مىگويد: حاجى واقعى بسيار كم است.
همه دزدان گنج و دين تواند
* * *