155شهر لكهنو در هندوستان آغاز نموده، پس از رسيدن به شهر بمبئى، از راه دريا و بوسيلۀ كشتى رهسپار جده مىشوند و پس از انجام عمرۀ مفرده، مكۀ مكرمه را به قصد زيارت مدينۀ منوّره ترك مىكنند، سپس جهت انجام فريضۀ حج از مسجد شجره به احرام عمرۀ تمتع مُحرم مىشوند. وى سرانجام سفرنامه را با گزارش سفر به عراق و زيارت عتبات عاليات به پايان مىرساند.
نسخۀ خطى اين سفرنامه داراى 387 صفحه به قطع جيبى است كه قسمتى از آن به خط مير حامد حسين بوده و تا كنون چاپ نشده و ظاهراً قسمتهايى از نسخۀ مخطوط، مورد هجوم موريانه قرار گرفته است. فتوكپى اين كتاب از كتابخانۀ ناصريه شهر لكهنوى هندوستان تهيه و در اختيار مركز تحقيقات حج قم قرار گرفت. در جاى جاى اين سفرنامه پراكندگى مطالب، به حاشيه رفتنهاى فراوان، ملاقات دوستان و آشنايان و گزارش مفصل اين ملاقاتها و. . . به چشم مىخورد و شايد همين نكات سبب شد تا بعضى از محققان و نويسندگان پس از ملاحظه و مطالعۀ سفرنامه، از كار كردن بر روى آن سرباز زنند.
در اينجا كوشش شده تا گزيدهاى از مطالب جالب و جذاب و سودمند سفرنامه جهت استفادۀ همگان آماده گردد و در فصلنامۀ ميقات حج، درج شود.
سخنى دربارۀ علّامه مير حامد حسين
سيد حامد حسين فرزند عالم بزرگ سيد محمد قلى موسوى نيشابورى لكهنوى هندى از متكلمان بزرگ اماميه، به سال 1246 ه. ق. در شهر لكهنو ديده به جهان گشود. 1حال و هواى مذهبى خانواده، به همراه علاقۀ او به معنويت و مذهب، سبب شد تا مسيرش را در احياى كلمۀ اجداد طاهرينش - عليهمالسلام - تنظيم نمايد. وجود با بركت پدرى روحانى و نيك مردى فاضل و متقى و بزرگوار از تبار عالمان، موجب رشد و باليدن وى گشت. او علم كلام را نزد پدر خواند و فقه و اصول را از سيد العلما، سيد حسين فرزند سيد دلدار على نقوى، معقول را از سيد مرتضى و ادب را از مفتى سيد محمد عباس آموخت.
مير حامد حسين مرد تحقيق و تتبّع بود. اطلاعات وسيع و گستردهاى در زمينههاى مختلف داشت و از آشنايى كامل و درخور تحسين نسبت به احاديث و اخبار و فرهنگ اسلامى برخوردار بود. 2وى علاقۀ وافر به جمعآورى كتب و مصادر علمى و استفاده از مطالب آنها در راستاى اهداف مقدس خود داشته كه در جاى جاىِ سفرنامهاش بخوبى مشهود است. به هر مكان و ديارى كه مىرسد از كتابخانه و كتابفروشى آنجا سراغ مىگيرد و آنچنان در اين راه متحمل رنج و مشقت مىشود كه براى دستيابى به يك نسخۀ خطى موجود در كتابخانۀ يك عالم سنّى