66را نسبت به تمام يا شكسته بودن نماز بدانند.
س - در عرفات و منا و مَشْعَر و بعد از مراجعت از اماكن مزبور، در صورتى كه مسافت شرعى محقّق نشود، وظيفۀ حجاجى كه قبلاً در مكۀ معظمه قصد اقامت كردهاند؛ از حيث قصر و اتمام چيست؟
ج - در فرض مذكور تمام است. 1س - بعضى از حجاج در مكه قصد اقامه كردهاند، چه بطن مكه يا محلات آن مثل «شيشه» و «ريع الذاخر» يا «مسفله» يا «حجون» اگر يقين داشته باشند كه تا عرفات چهار فرسخ است، نماز را قصر و اگر شك داشته باشند در مسافت شرعى نماز را تمام مىخوانند، بفرماييد در مراجعت از عرفات و منا، تكليف آنان از نظر قصر و اتمام چيست؟ با توجه به اين كه توقف آنان در مكه يك روز يا سه روز يا نه روز است و بايد به ايران يا مدينه حركت كنند؟
ج - در صورت عدم مسافت شرعيه يا شك در آن كه در نماز باقى بر تمام هستند، اگر از عرفات كه به مكه برمىگردند، از جهت اين كه محل اقامه است مىروند و بعد از مكه قصد مسافرت مىكنند، در بازگشت به مكه و در خود مكه هم نمازشان تمام است. 2قبله
چون جهت قبله در شهر مكه در هر سوى آن تغيير پيدا مىكند و حتى گاهى در يك هتل نيز، قسمتهاى مختلف آن ممكن است به يك سمت نباشد و بدين سبب تشخيص جهت قبله براى زائران مشكل شود، مناسب است جهت قبله بر كاغذى نوشته شود و بر ديوار شُقّهها يا اتاقها نصب گردد كه در نماز مراعات شود، علاوه بر اين، با كمال تأسف جهت برخى از دستشوييها در دو شهر مكه و مدينه به سمت قبله است و چون در آن حال، رو به قبله يا پشت به قبله بودن حرام است، لازم است مسؤولان كاروان نسبت به تغيير آنها يا مسدود كردن و يا آگاه كردن زائران اقدام نمايند.
تشويق زائران براى شركت در نماز
گرچه روحانيون معظم كاروانها، هر لحظه به زائران تذكر مىدهند كه در نماز جماعت شركت كنند، ليكن از آنجا كه يكى از مشكلات اساسى در حج، پرسه زدن زائران ايرانى در