64مجرد امكان حج براى آنان، استطاعت حاصل نشده است و حج آنان استحبابى است و چنانچه بعداً استطاعت پيدا كردند بايد حج واجب را بجا آورند. ¹نيابت

كسى كه در حج نيابت مى‌پذيرد، بايد داراى شرايطى باشد كه از جمله آنهاست:

1 - واجب نبودن حج بر نايب

2 - آشنايى به افعال و احكام حج (هر چند با ارشاد كسى در هنگام عمل)

3 - معذور نبودن در ترك برخى از افعال حج ²بنابراين، افرادى كه حج واجب خود را بجا نياورده‌اند و مستطيع هستند، نمى‌توانند نيابت بپذيرند و كسانى كه از انجام دادن كامل اعمال حج، معذور باشند، و از ابتدا مى‌دانند كه بايد وظيفۀ معذور را انجام دهند، نمى‌توانند نيابت بپذيرند، مانند آن عده از خدمۀ كاروان كه شب عيد قربان با انجام دادن وقوف اضطرارى مشعر، همراه با بانوان به منا مى‌روند.

و به فتواى حضرت امام خمينى - ره - و برخى از فقهاى بزرگوار، اگر از ابتدا هم معذور نباشد و در هنگام عمل عذرى برايش پيش آيد، نيابت او صحيح نيست، بنابراين بهتر است كه مديران، معاونان و خدمۀ كاروانها نيابت نپذيرند، چون هر لحظه ممكن است به هنگام انجام اعمال مشكلى براى كاروان پيش آيد كه بناچار بايد اعمال معذور را انجام دهند، پس در صورتى كه يكى از خدمه، نيابت پذيرفته باشد، بهتر است به اطلاع مدير كاروان برساند، تا در هنگام اعمال و پذيرفتن كارهاى اجرايى كاروان به مشكل برنخورد.

يارى روحانى

مديران و معاونان و خدمه كاروان بايد در انجام هرچه بهتر مناسك و اعمال حج، روحانى كاروان را يارى دهند ولى هرگز در كار وى دخالت نكنند و از پاسخگويى به مسائل شرعى حج بپرهيزند و سؤال كننده را به روحانى كاروان ارجاع دهند، چون احكام حج، بسيار پيچيده و دقيق است و موارد مشابه بسيار دارد كه تشخيص آن موارد و يافتن حكم شرعى آن كار دشوارى است و چنانچه به مسأله‌اى پاسخ اشتباه داده شود، گاهى پيامدهاى بسيارى به