81مشركين بود كه «شايد بترسند يا پندى تازه گيرند.» 1
مبارزۀ مداوم قرآن با شرك و بتپرستى و تأكيد قرآن بر توحيد افعالى با استفاده از زمينههاى توحيدى موجود در جامعه، نقش مؤثرى در پيشبرد اهداف رسول خدا - ص - داشته است. ما در جاى ديگرى به مناسبت از اين مسايل ياد خواهيم كرد.
دفاع از محرومين از آموزههاى اصلى قرآن
در بيان نقش تاريخى قرآن اشاره به آموزۀ «حمايت از محرومين» در جامعۀ طبقاتى مكه، ضروى است. در شهر مكه گروهى از اشراف كاروانهاى تجارتى با ارزش فوقالعادهاى را به اين سوى و آن سوى برده و بسيار ثروتمند بودند. گروهى برده و اعراب فقير در اين سوى واقع شده و ميانۀ آنان طبقۀ متوسطى قرار داشتند. 2مناسبات اقتصادى نامطلوب سبب محرومين عدۀ زيادى شده بود. اين محروميت تنها اقتصادى نبود بلكه جنبۀ ارزشى و اجتماعى نيز داشت. سياهان حبشى و بردگان رومى هيچ موقعيتى نداشتند. آنان علاوه بر جنبۀ بردگى، در كمال ذلّت و در حد يك حيوان در اين جامعه مىزيستند. قرآن در اين باره موضع قاطعى اتخاذ كرد. خداوند در آياتى كه در باره انبياى گذشته آمده - و اين آيات نوعاً در مكه نازل شده - ضعفا و محرومان را در كنار انبيا و اشراف و مترفين را در برابر آنان قرار داده است. اين مسأله در بسيارى از آيات تاريخى قرآن منعكس شده و نشانگر روحيۀ هوادارانۀ قرآن از چهرههاى ضعيف جامعه است.
«بدين سان، پيش از تو، به هيچ قريهاى بيم دهندهاى نفرستاديم مگر آنكه متنعمانش گفتند: پدرانمان را بر آيينى يافتيم و ما به اعمال آنان اقتداء مىكنيم.» 3
«ما هيچ بيم دهندهاى به قريهاى نفرستاديم جز آن كه توانگران