176دارد كه از وسط كوهها از مسير رودخانهاى به آن مىروند. در بدر چشمۀ جوشندۀ آب روانى وجود دارد و محل قليب كه كشتگان قريش را در آن افكندند اكنون بصورت باغى درآمده كه مدفن شهداى اسلام در پشت آن واقع است. جبلالرحمه كه فرشتگان از آنجا به يارى سپاه اسلام آمدند در طرف دست چپ بسوى الصفرا قرار دارد كه جبل الطبول (كوه كوسها) نيز مانند تلى از شن در روبروى آن امتداد يافته است و مردم آن جا معتقدند كه از اين كوه شبهاى جمعه صداى طبل شنيده مىشود.
عريش يا خيمهگاه پيغمبر كه آن حضرت روز بدر از داخل آن با خداى خود راز و نياز داشت در دامنۀ جبل الطبول قرار داشته و ميدان كارزار نيز در جلو آن بوده است. نزديك نخلستان قليب مسجدى هست كه مىگويند جايگاهى بوده كه ناقۀ پيغمبر به زانو افتاده و خوابيده است. بين بدر و الصفرا؛ در حدود يك بريد راه (12 ميل يا 4 فرسنگ) از وسط كوهها مىگذرد كه جابجا چشمههاى آب و باغهاى نخل در آن ديده مىشود.
از بدر به صحراى قاع البزواء رفتيم. اين بيابان راهى چنان هولناك است كه حتى خود راهنما در آن گم مىشود و دوست دست از دوست مىشويد. طول آن سه روز راه است و در منتهىاليه آن وادى رابغ واقع شده كه آبدانهايى دارد كه آب باران در آنها گرد آمده براى مدت درازى ذخيره مىشود. حجاج مصر و مغرب از اين محل كه در نزديكى جحفه و پايين آن واقع است احرام مىبندند.
از رابغ سه روزه به خليص رفتيم. در فاصلۀ نصف روز راه به خليص مانده به عقبةالسويق رسيديم. عقبه محل پر رملى است. حجاج از مصر و شام با خود سويق مىآورند كه در آن جا بخورند، سويق را با شكر درهم آميخته مىخورند. امرا مقدار زيادى از آن در حوضچهها مىريزند و به رسم احسان به مردم مىدهند. مىگويند پيغمبر كه از آن جا عبور مىكرده چون