205آن سفر بهره‌هاى فردى و اجتماعى گرفت. اگر به زندگى پيامبر - ص - نظر بيافكنيم، مى‌بينيم كه آن حضرت از ماههاى حرام و از اين اجتماع انبوه بهرۀ بزرگى مى‌برد. او در همان ايّام با سران قبايل كه به زيارت خانۀ خدا آمده بودند تماس مى‌گرفت و آيين خود را بر آنها عرضه مى‌كرد و گرايش آنها را به آيين خود جلب مى‌نمود. حتى مقدمات سفر آن حضرت به يثرب در همان مكه پى‌ريزى شد. هنگامى كه سرانى از اوس و خزرج با او تماس گرفتند و از حقيقت آيين او آگاه شدند، به آيين او گرويده و سال بعد شش نماينده مبدل به 72 نماينده از يثرب شد كه مقدمات مسافرت حضرت را به مدينه فراهم ساخت.
از پيامبر اكرم - ص - كه بگذريم سالار شهيدان حضرت حسين بن على - عليه‌السلام - در منىٰ از اجتماع صحابه و تابعين بهره گرفت و آن كنگره را به معناى واقعى تشكيل داد و در يك سخنرانى جامع، حاكم زمان را استيضاح كرد و فرمود: شما پس از تفرق از اين منطقه پيامهاى مرا به ديگر مسلمانان برسانيد و سخنرانى حضرت در منى در يك اجتماع با شكوه هشتصد نفرى بود كه اعضاى آنها را صحابه و تابعين تشكيل مى‌داد و در تاريخ معروف است و سخنان آن حضرت ضبط شده است.
فرزدق از آن اجتماع انبوه بهره گرفت و امام سجاد - عليه‌السلام - را معرفى كرد و اشعار او در آن زمان تأثير مهمى داشت.
متون تاريخ حاكى است كه نطفۀ انقلابها و پرخاشگريها بر حاكمان جائر، در خود مكه بسته شده و از همانجا رهبرى مى‌شد.
در عصر ائمه - عليهم‌السلام - شناخت امام به وسيله همين اجتماع انجام مى‌گرفت و شيعيان از طريق پرسش و تماس با نزديكان امامى كه از جهان رفته، امام بعدى را مى‌شناختند.
اكنون بايد از اين اجتماع ميليونى كه واقعاً نمايندگان مسلمانان