173به آن كسى كه جان من در دست اوست هر راه و كوره راهى كه به مدينه منتهى شود، دو ملك از آن حفاظت و پاسبانى مى‌كنند. 1
شاعر فارسى زبان، با ذوق پر حلاوتش مدينه منوّره و صاحب لولاك را چنين توصيف مى‌كند: اى ختم رسل مدينه جسم است تو جان
مدينه منوره از جهت وجود پر بركت رسول خدا - صلى الله عليه و آله و سلم - و دربرداشتن چهره‌هاى معصوم ديگر همچون فاطمه اطهر - سلام الله عليها - و ائمه غريب بقيع - امام مجتبى، زين العابدين، محمد باقر و جعفر بن محمد الصادق - عليهم‌السلام - داراى نام‌هاى گوناگونى است كه هر كدام بيانگر مفاهيمى ژرف و بلند است. كثرت نام‌هاى مدينه برگشت به عظمت و بزرگى آن شهر دارد، اين نام‌ها براساس ارتباط و علاقه موجود اين شهر و آن مفاهيم پى ريزى شده كه در بعضى شدت علاقه سبب شهرت آن گرديده و در بعضى ديگر كه وابستگى و ارتباط ضعيفى دارد بر زبان‌ها كمتر جارى شده و چه بسا غير حقيقى تلقى شود. 2
ما در اين نوشتار براى مدينۀ رسول خدا - صلى الله عليه و آله و سلم - 90 نام به ترتيب الفبا ذكر مى‌كنيم و ذيل بعضى از آنها توضيحاتى را به همراه روايات مى‌آوريم زيرا اكثر آنان بر اساس وحى - آيات قرآن - و يا فرمايشات رسول خدا - ص - نام گذارى شده، جوينده براى دستيابى بيشتر مى‌تواند به كتبى كه در پاورقها معرفى مى‌شود مراجعه كند.
1 - أثْرِب: نام ديگرى از خانواده «يثرب» 3است كه توضيح آن خواهد آمد.
2 - أَرْضُ اللّه: بعضى از مفسرين عامّه مانند ثعلبى، مقاتل، مجاهد و قتاده