172
تحقيقى پيرامون شعب ابى‌طالب
سيد على قاضى عسكر
در ابتداى خيابان حجون، گورستانى وجود دارد كه در گذشته آن را «مقبرۀ معلاة» مى‌ناميدند و هم اكنون در ميان اهل مكّه به «جنةالمعلاة»1 و در بين ايرانيان به «قبرستان ابوطالب» معروف است.
ازرقى (م 250 ه. ق) در اخبار مكّه، پيشينۀ تاريخى آن را اينگونه بيان مى‌كند:
در حجون گردنه‌ايست كه از محل نخلستان عوف و از كنار دو قناتى كه بالاى خانه معروف به «مال‌اللّٰه» است مى‌گذرد و تا درّه سلاخ‌ها مى‌رسد. در دامنه آن، در درۀ سلاخ‌ها به روزگار جاهلى گورستان قرار داشته و كثير بن كثير دربارۀ آن گورستان چنين سروده است:
كم بذاك الحَجون من حىّ صدق
و كهول اعفة و شباب
«در اين حجون چه بسيار دوستان راستين از جوانان و پيران پاكدامن در گور آرميده‌اند» .2
ابن عباس نقل مى‌كند كه پيامبر - ص - دربارۀ اين گورستان فرموده است: «اين گورستان مردم مكه، چه نيكو گورستانى است» .3
درّه‌اى‌كه اين گورستان در آن قرار دارد به نام «شِعْب اَبِى دُبّ» معروف است ازرقى از پدر بزرگش و او از زنجى نقل مى‌كند كه:
مردم مكه در دورۀ جاهلى و آغاز اسلام، مردگان خود را در درۀ اَبى دُبّ4 - كه بخشى از حَجُون است تا درۀ صَفى؛ يعنى صَفّىُ‌السِبٰاب و در دره‌اى كه پيوسته به گردنۀ مدنيين است و امروز اين بخش، گورستان مردم مكه است - دفن مى‌كردند، پس منطقه گورستان بالاتر كشيده، و پيوسته به كوه و گردنه اَذٰاخِر و كنار محوطه خِرْمٰان