161ابر غبار، مناظر مهيب صحراى بى‌فرياد و نبودن هيچ گونه راه و علامت در راه و افق خون آلود و درختان خار يا نخلهاى سه شاخه و دو شاخه و بريدگيهاى وحشت آورى كه در تپه‌هاى دور دست «دهناء» و «وادى‌الغول» ديده مى‌شد، واقعاً خوفناك يا لااقل تماشايى بود. بين تبوك و «معان» 240 كيلومتر راهست كه تمام روز مشغول به پيمودن اين راه بوديم و رانندۀ كاميون راه را با هوش خود و علائمى كه مى‌شناخت مى‌پيمود. در اين راه اين شعر عربى را كه در كودكى در «شرح نظّام» خوانده بودم مكرراً زمزمه مى‌كردم:
«كانّ هَجَّرالرامات ذيولَها.»
«گويى دامن كشى بادهاى سخت.»
«عليه قضيمٌ عقّتد الصوانع.»
«بر اين صحرا آن را به شكل پارچه‌اى چند رنگ، كه زنان هنرمند بافته باشند در آورده است.»
نزديك غروب به معان رسيديم. كرايۀ كاميون را پرداخته اتومبيل خود را سوار شدم و به سوى عَمّان به راه افتاديم (از چند سال پيش نام اين شهر را در فارسى «امان» مى‌نويسند كه غلط است). شب را در عمان مانديم كه خوش نگذشت چون در مهمانخانه‌هاى خوب شهر جايى نيافتيم و در يك مهمانخانه غير مجهزى بيتوته كرديم.
روز يكشنبه 29 خرداد در شهر قدس يا اورشليم بوديم و ناهار را در رَمله يا «رام‌اللّٰه» صرف كرديم. چند ساعتى كه در بازار اورشليم و در مسجدالاقصىٰ و در مسجد صخره گذشت براى من بسيار جالب و گيرنده بود. بازار قدس را باب زوار مسيحى آراسته‌اند و قدمگاهها و منازل مسيح و آنجا كه آن حضرت عشاء ربانى صرف كرده و آنجا كه او را از بين حواريين گرفتند و آنجا كه او را محاكمه كردند و آنجا كه او را به صليب كشيدند و آنجا كه به زعم مسيحى‌ها او را دفن كردند و بعد از سه روز از گور به آسمان رفت و آنجا كه باز به زمين آمد... همه را با تابلوهاى راهنما معين كرده‌اند. كليساى «قيامه» كه قبر و يا محل صليب و رفع عيسىٰ بوده در جنب مسجد عمر واقع است، اينجا قديمترين و معتبرترين معابد مسيحى است.
در قدس، ديوار ندبه بود كه قسمت اردنى را از قسمت اسرائيلى جدا مى‌كرد و يهود هميشه در پشت اين ديوار گريه مى‌كردند.
اين مكان از نقاط مقدس يهود است. امروز كه يهود پايتخت خود را به اورشليم برده و تمام بيت‌المقدس از جمله مسجدالاقصى و كليساى قيامه (يا قمامه) هم در اختيار ايشان است ديگر شايد بهانه‌اى براى ندبه و زارى نداشته باشند چون گريه براى تأسف از دورى از هيكل و مسجدالاقصى بود.
وقت غروب كه نسيم ملايم صحرا وزيدن