75
حركت علمى امام باقر(ع) و تعميق دانشهاى اسلامى
امامت امام باقر(ع) از نوزده سال بيشتر ادامه نيافت، اما در همين مدت، شالودۀ حركت عظيم علمى را در عالم اسلامى بنيان نهادند و همپاى گسترش قلمرو اسلامى، متناسب با شرايط موجود و با نگاه به آينده و چشماندازى وسيع و روشن، مكتب فكرى شيعه و كليت انديشۀ اسلامى را بسط و گسترش دادند و دانشهاى مختلفى را پايهگذارى كردند.
امام باقر(ع) مدينه را مركز ثقل نهضت علمى و حركت همه جانبۀ دانشى قرار دادند و در واقع، دانشگاهى جامع و گسترده و منظمِ علمى را در مدينه ايجاد كردند كه در نتيجۀ اين حركت عظيمِ علمى، صدها دانش طلب و شيفتۀ علوم اسلامى و نبوى، از نقاط مختلف جهان، براى فراگيرى اين دانشها و علوم، در مدينه رحل اقامت افكندند و مكتبهايى نظير مكتب كوفه، بصره، واسط و حجاز، رونق خود را از دست دادند و در برابر عظمت مكتب فكرى، علمى، فقهى و دانشى مدينه، رنگ باختند. چرا كه پارهاى از وجود پيامبر(ص) و وارث علوم نبيّين و شكافندۀ علوم و ظاهر كنندۀ آنها (باقر العلوم)، در آن شهرِ رحمت، پيشاهنگ قافلۀ علم قرار گرفته، حديث امام باقر و دانشهاى بر آمده از آن قلّۀ رفيع، در اقصى نقاط جهان اسلام انتشار يافت و منقولات از امام باقر(ع) ، به آفاق عالم اسلامى منتشر گرديد و آوازۀ امام باقر(ع) و كثرت دانش و مهارت بىنظير آن حضرت در همۀ علوم معقول و منقول، كلام و عرفان، تاريخ و سيره، روانشناسى و اخلاق، جامعه شناسى و اقتصاد اسلامى زبانزد گرديد.
حسن بن على الوشّاء، روايتگر پرآوازه، نهصد فرد تحصيلكرده در دانشگاه مدينه را ياد مىكند كه در مسجد كوفه به تدريس و انتقال دانشهاى فرا گرفته از مكتب امام باقر(ع) اشتغال داشتند و حديث باقرى و نقل دانشها از زبان وى در هر گوشهاى از مسجد كوفه به گوش مىرسيد.
حركتى كه از مدينه آغاز گرديد، در مدينه متوقف نماند، بلكه اقطار عالم اسلامى را به سرعت در نورديد و رجال علمى فراوانى در پرتو مكتب امام باقر(ع) در سرتاسر عالم اسلامى به ظهور رسيدند كه هركدامشان استوانهاى از استوانههاى علم و فضيلت شمرده مىشدند؛ زيرا كه علوم و دانشها را از سرچشمه فرا گرفته بودند و به همين جهت بود كه بزرگان علمى جهان اسلام، شأن والا و بىنظير وى را در كلامشان بيان نمودهاند.
ابن حجر هيثمى گويد: «محمد باقر(ع) به اندازۀ گنجهاى پنهان، معارف و دانشها را آشكار نمود و حقايق و حكمتها و لطايف دانشها را بيان كرد كه جز بر افراد بد سرشت و