90منظم است كه شنوندگان با شنيدن آنها مىتوانند بدانند كه امروز يكشنبه يا دوشنبه يا چه روزى از هفته است. تلاش مؤلف براى انعكاس اين وضعيت، نشانگر همان نكتهاى است كه در بارۀ درك وى از تاريخ اجتماعى و مذهبى، اشاره كرديم.
اما در اين باره كه روز نوروز هم در مدينۀ آن روزگار اهميت داشته و اعلام مىشده، نكتهاى دارد كه بس لطيف و تازه است:
«مخفى نماند كه مهندسان معمار و واقفان نجوم فلك سيار در حاق وسط گنبد دوّار روضۀ رسول مختار، روزنهاى همچون ديدۀ اولوالابصار گذاشتهاند كه چون آفتاب جهان بعد از استكمال محل به برج حمَل انتقال كند، در نصف بهار روز نخستين شعاع جبين او از آن روزنه بر زمين روضه ناز نازنين نبى امين - صلى الله عليه [و آله] و سلم - افتد، آن زمان اهل عالم به واسطه خدّام حرم محترم دانند كه امروز روز نوروز است، و ابتداى تحويل شمس به برج حمل دلفروز اين روز است:
بر قبه شاه انبيا بدر دو جا
يكى از بحثهاى مهم و جالب توجه اين رساله مطالبى است كه در بارۀ خواجگان حرم يا همان آغاوات آورده و از اعمال و رفتار و رسوم آنان در حرم نبوى به تفصيل ياد كرده است. وى روى سيستم ادارۀ حرم تحت نظارت شيخ حرم و متسلم و نقش هشتصد نفر از خادمان حرم و اينكه آنان روزانه چه اقداماتى دارند، سخن گفته است؛ «خادم حرم محترم مجموع در اين زمان هشتصد نفرند. رائس ايشان را شيخ الحرم نامند و بعد از او نايب الحرم است كه قايم او است.» نصب شمعدانهاى درون حجرۀ شريف بر عهدۀ اينهاست كه روزانه انجام مىشود. نقش بعدى بر عهدۀ «خزينهدار» است كه «جميع وظايف اهل مدينه در حوالۀ اوست.» مقصود گرفتن پولهايى است كه بابت مردم اين شهر از استانبول و نقاط ديگر مىرسد و توسط او توزيع مىشود. نقش بعدى را «متسلم» بر عهده دارد كه عزل و نصب تمام خدام بر عهدۀ اوست. در اين ميان هشتاد نفر از خواجگان ادارۀ اصلى داخل حرم نبوى و مسجد را بر عهده دارند:
«خواجه سرايان كه ايشان را آغوات گويند، و هر ده نفر را يك دهه باشى بود و از اين هشتاد نفر آغوات، چهل تن در مسكن اصحاب صفّه نشينند و چهل تن دگر، خارج صفّه باشند و اكثر خدمات را ايشان بكنند. هرگاه يكى از ايشان وفات را دريابند يكى از اين چهل را در مكان آن گذارند و بدل اين از خارج حرم خواجه سراى ديگر آرند