207گروه، به تنهايى براى خود جايگاه و اهميتى داشته و در مسير زندگى اجتماعى، سياسى و اقتصادى اين سرزمين تأثير گذار بودند. در بُعد سياسى، نبود حكومتى مركزى، بازتابى منفى در همۀ سطوح زندگى مردم مدينۀ منوره داشت. در بُعد اقتصادى نيز، يهوديان طبقۀ اشراف و صاحبان انحصارى ثروت و قدرت بودند. اين دسته از يهوديان با ديگران معاملات ربوى انجام مى د ادند و سود اين معاملات چنان بر شانه هاى مردم سنگينى مى كرد كه آنان را به تبعيت دائم از يهوديان وادار مى نمود. بررسى جنبۀ سياسى نشان مى د هد كه جنگ هاى تمام عيارى در آن زمان رخ مى د اده و دشمنى ها و عداوت ها نهادينه شده بود؛ به ويژه عداوتى كه ميان قبيله هاى اوس و خزرج وجود داشت. جنگ «بعاث» ميان اين دو قبيله حدود صد و بيست سال به طول انجاميد. 1
در بُعد علمى و مذهبى نيز شكاف عميقى از جهل و ناآگاهى نزد اعراب ايجاد شده بود. بى سوادى در ميان آنان شيوع داشت تا حدّى كه همواره در برابر يهوديان احساس پستى و حقارت مى كردند. اين دسته از يهوديان با سواد، افزون بر ميراث دينى مكتوب خود در عهد قديم، مهارت هاى خواندن و نوشتن به زبان هاى عربى و عبرى را به خوبى مى د انستند و به كودكان خود در مدارس آموزش مى د ادند و از آموزش اين مهارت ها به ديگران نيز خوددارى مى كردند و در آن بخل مى ورزيدند. از آنچه گفته شد مى توان فهميد كه گروه هاى نژادى عرب و يهود، على رغم وجود پيمان نامه هاى جزئى ميان آنان، گروه هايى همگن نبودند. نمونه اى از پيمان نامه هايى كه ميان اين دو گروه وجود داشت، اتحاد ميان قبيلۀ يهودى بنى قينقاع و قبيلۀ خزرج و همچنين اتحاد ميان دو قبيلۀ يهودى بنى نظير و بنى قريظه با قبيلۀ اوس بود.
همۀ آنچه گفته شد، مدينۀ منوره را صحنۀ درگيرى ها و اختلافات هميشگى كرده بود. در نتيجۀ اين شرايط، مردم از نا امنى رنج مى بردند و احساس يأس و سَرخوردگى داشتند. اين موضوع باعث شد تا بزرگان و انديشوران مدينه، تحت تأثير نظام سياسى حاكم در ايران - كه به واسطۀ برخى از قبايل عرب با آنان در ارتباط و تعامل بودند - فكر انتصاب عبد الله بن أبى را به عنوان پادشاه خود در سر بپرورانند، غافل از اين كه عبد الله بن أبى از شخصيت ضعيفى برخوردار است و نمى تواند مانع درگيرى ميان مردم مدينه شود. اين انتخاب نادرست، عرصه را براى حضور پيامبر (ص) باز كرد؛ پيامبرى كه منجى مردم از شرايط حاكم بر مدينه بود.
بندهاى پيمان نامه پيامبر (ص)
1. اين پيمان نامه اى است از محمّد (ص) ، پيامبر و فرستادۀ خداوند كه بر روابط ميان مؤمنان، مسلمانان
قريش و يثرب، افرادى كه از آنها پيروى مى كنند و به آنها ملحق مى شوند و جهاد مى كنند، حاكم است.