118مسجد شريف احتياج به عمارت ندارد كه مشار اليه مأيوس گشته از مدينه متوجه مصر محروسه شد.
مخفى نماند كه مهندسان معمار و واقفان نجوم فلك سيار در حاق وسط گنبد دوّار روضۀ رسول مختار، روزنهاى همچون ديدۀ اولوالابصار گذاشتهاند كه چون آفتاب جهان بعد از استكمال محل به برج حمَل انتقال كند، در نصف بهار روز نخستين شعاع جبين او از آن روزنه بر زمين روضۀ ناز نازنين نبى امين - صلّى الله عليه [و آله] و سلّم - افتد، آن زمان اهل عالم به واسطۀ خدّام حرم محترم دانند كه امروز روز نوروز است و ابتداى تحويل شمس به برج حمل دلفروز اين روز است:
بر قبه شاه انبيا بدر دو جا
در سنۀ هشتصد و هشتاد و هشت در اطراف حجرۀ شريفه، قايتباى سلطان مذكور شباكهاى آهنين و هفت جوش در حجره را از زمين تا سقف شباك گرفته و روى آن را ملوّن به ذهب و فضّه كرد و در طرف قبله، سه شبّاك بزرگ است و باب توبه ملوك در ميان شبّاك ميان است و الماس گرانبها كه چند ساله خراج روم است در ديوار حجرۀ رسول مختار - صلّى الله عليه [و آله] و سلّم - محاذى آن باب است كه همچون چراغ در آن منزل آفتاب شعاع شعله مىزند و روشنايى مىدهد، به نوعى كه ديده ناظران از ديدن آن روشن و منوّر است. و باب باغچه نبى - عليه السلام - در محازى آن باب است از جانب قبله و در طرف مغرب شش شباك است و باب وفود در ميان شباك سيوم است و تاريخ بناى آن پنجرهها را در بالاى اين باب و باب متهجّد كه بعد از اين مذكور خواهد شد، در هفت جوش بريده داخل نقش شباك كردهاند، بدين صورت: «عام في ثمان و ثمانين و ثمانمائه من الهجرة النبوّة» ؛ و در بالاى آن تاريخ نام قايتباى سلطان را در نقش شباك داخل ساخته به خطّ ريحان بريدهاند در هفت جوش بدين صورت. 1
و در طرف شام كه ديوار شمالى است سه شباك است و باب متهجّد در ميان شباك اول است در محراب متهجّد؛ در يلى آن باب است از جانب يسار داخل و صفّهاى كه مقام اصحاب صفّه بوده است، محاذى آن باب است. دور جانب مشرق نيز شش شباك است و شباك جَمل محاذى شباك دوم است، از جانب پاى قبر شريف و باب حجرۀ فاطمه كه الحال مدخل خدّام است، در آن طرف است. ديگر در سنۀ سبع و خمسين و تسعمائه در عهد يكى از سلاطين آل عثمان تجديد عمارت حرم كرده، بعضى از جدار مسجد را احياء دادهاند و در عقب محراب در جاى ديوار قديم از حجره شريفه تا حدّ مسجدى كه در زمان نبى بوده، پنجره بسته و بر فوق آن