148
از نگاهى ديگر
روانشناسى و كاربردهاى آن در حج
محمد حسين شريفى
مقدمه
در جهان امروز روانشناسى با بيشتر جنبههاى زندگى ما سر و كار دارد. از شيوههاى فرزندپرورى تا درمان اعتياد به مواد مخدر و روان گردان؛ از مراقبت و پرستارى نوزادان، بيماران و كهنسالان تا طراحى نيروگاههاى برق هستهاى؛ از تأثير فشار روانى بر دستگاه ايمنى بدن تا شيوههاى متقاعدسازى معترضين و مخالفين سياسى. روانشناسان به كمك پژوهشهاى ميدانى اينگونه مسائل را بررسى مىكنند و بر آنند تا مؤثرترين، سادهترين و عملىترين راهحلها را ارائه كنند.
علاوه بر اين، روانشناسى با مطالعۀ قوانين حاكم بر خصوصيات شخصيتى و ويژگىهاى هيجانى و رفتارى انسان، امكان خودشناسى بهتر را فراهم مىآورد. همانطور كه مىدانيم در اسلام خودشناسى از اهميت ويژهاى برخوردار است؛ بهطورى كه پيامبر (ص) آن را بهترين راه خداشناسى 1
و امام على (ع) آن را سودمندترين دانش 2
دانستهاند.
از اين رو، لازم است عموم مردم، حتى كسانى كه در پى كسب تخصص علمى در اين رشته نيستند، تا حدودى با مباحث كلى اين دانشِ پويا آشنا شوند؛ زيرا آشنايى با روانشناسى، ما را در شناخت خود، فهم رفتار ديگران و چگونگى تأثيرگذارى بر ديگران و در نهايت داشتن زندگى مؤثر، شاد و رضايتبخش يارى مىدهد.
به اين سبب قبل از پرداختن به كاربردهاى روانشناسى در عرصۀ حج و زيارت، با مرورى بر مهمترين مسائل اين رشته علمى، به اختصار آن را معرفى مىكنيم.