108به سال 1319ق. درگذشت. در اين سفرنامه مكرر از وى ياد شده است. ميرزا محمود خان علاء الملك وزير مختار ايران در اسلامبول نيز برادر ديگر نظام العلما است كه نام وى را در بسيارى از سفرنامههاى حج دورۀ اخير قاجارى - كه از اسلامبول عبور كردهاند - مشاهده مىكنيم. وى شش سال سفير ايران در عثمانى بود. در همين سفرنامه از وى كه همراه مظفرالدين شاه در سفر فرنگ بوده ياد شده است.
به هر روى، خاندان ياد شده، از خاندانهاى شناخته شدۀ تبريز است كه بسيارى از ايشان در تهران مقيم شده و تا دورۀ پهلوى كم و بيش نفوذ و رجالى در دربار داشتهاند. 1
نظام العلما، هفت پسر و چهار دختر داشت كه يكى از آنها نصرالله خان ناصر السلطنه، مؤلف سفرنامۀ ماست كه در آغاز منشى حضور مظفرالدين شاه، سپس وزير خالصهجات آذربايجان و در سلطنت مظفرالدين شاه وزير خالصهجات كلّ ايران بود. زمانى هم وزارت خزانه را داشت. او در سفر اول و سوم مظفرالدين شاه به فرنگ همراه وى بود.
در اين سفرنامه آگاهىهايى از زندگى وى و نيز يادى از برادران و فرزندانش به صورت پراكنده آمده است كه در مرور رساله، به آنها اشاره خواهيم كرد.
اماآنچه خود به اختصار دربارۀ زندگىاش تا سال حج؛ يعنى در همين سفرنامه نوشته، اين است:
«اين بنده در سال هزار و دويست وهشتاد و يك (1281) هجرى، درماه محرّم، در تبريز متولّد شده و به نصرالله مسمّى شدم و چون خانوادهام از طايفۀ طباطبا كه الآن ثبت اسامى اجدادم در دفتر طباطبايىهاى زوالى موجود و بدين قرار است: پدرم ميرزا رفيع الدين نظام العلما، ابن حاج ميرزا على اصغر مستوفى، بن. . . . ابراهيم بن حسن مثنّى، بن امام حسن مجتبى، امير المؤمنين على بن ابى طالب - عليه السلام - و از جمله خانوادههاى معروف و طرف توجه و مرحمت اعلى حضرت اقدس همايون شاهنشاه مظفرالدين شاه هستند، لازم به شرح نمىدانم كه خارج از اين مقدمات است.
از سن هفت سالگى تا هزار و سيصد 1300 مشغول تحصيل علم ادبيه و فقه و