34متأسفانه به هنگام تبديل حكومتهاى خاندانى و هرج و مرجى كه در فاصلۀ استقرار دو حكومت پيش ميآمده و نادانى برخى رجال فرهنگ و سياست در كشور عزيزمان، بسيارى از اسناد و مدارك سياسى، اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى از ميان رفته و نابود شده است و آنچه در كتابخانههاى عمومى و خصوصى و نزد اشخاص و خاندانها مانده، معرّفى و فهرست و طبقهبندى نشده است؛ به همين سبب راه پژوهش در موضوعات تاريخى براى پژوهشگران هموار نيست. بهعنوان نمونه عرض ميكنم: در سال 1118ق. سلطان حسين صفوى يك شمّامه (خوشبوكنندۀ) گرانبها كه حدود 15 كيلو وزن داشته؛ به شكل كُره، قالبش از طلاى ناب، درونش عنبر خالص و روى آن صدها گوهر گرانبها نصب شده، براى مرقد نبياكرم (ص) ميسازد و به مدينۀ منوره ميفرستد. در مدينه بر آن هديۀ شاهانه داستانى تلخ و طويل ميگذرد و به سرقت ميرود و قطعهقطعه شده به فروش ميرسد. به هنگام پژوهش دربارۀ آن، با جستوجوى زياد، هيچ سندى دربارۀ آن در كشورمان نيافتم و مرحوم استاد ايرج افشار پس از بياطلاعى دربارۀ آن، در پاسخم گفت: اسناد ايران فهرست و طبقهبندى نشده است. بحمدالله با استفاده از منابع ديگرى، آن پژوهش يگانه انجام شد و در «المدنيّات» به چاپ رسيد و در منابع ايرانى تنها پس از چاپ، در دو نسخۀ خطّى چهار بيت شعر دربارۀ آن يافتم.
اميد است كتابخانههاى بزرگ با بهرهگيرى از آگاهان و علاقهمندان و كارشناسان، به فهرست و چكيدهنويسى و طبقهبندى اسناد و مدارك خود اقدام كنند و راه را به اشخاصى كه اسناد و مدارك در اختيار دارند نشان دهند و در يك نهضت همگانى اسناد و مدارك موجود چكيده نويسى و فهرست شود.
سند اول: عريضه از طرف عموم حجاج ايران
حضور مرحمت ظهور جناب مستطاب اجلّ اكرم اشرف افخم آقاى پرنس ارفع الدوله، سفيركبير دولت عليّۀ ايران، مقيم اسلامبول - دام اجلاله العالى - است.
تصدّقت شويم، از فضل خداوند قادر متعال و از يُمن توجّهات كاملۀ جناب مستطاب اجلّ اشرف