180
«الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ صَلاَةٌ» . اين روايت طواف را به نماز به صورت عام تشبيه مى‌كند و لذا در ادامۀ آن آمده است:
«إِلاَّ أَنَّ اللَّهَ أَحَلَّ فِيهِ النُّطْق» ؛ يعنى در نماز نمى‌شود سخن گفت اما در طواف مى‌توان صحبت‌هاى معمولى داشت.
اين استثنا، قرينۀ روشنى است كه قسمت قبل عموميت و اطلاق دارد؛ يعنى هرچه كه در نماز معتبر است، در طواف هم معتبر است؛ طهارت، قيام، ستر، در طواف هم معتبر است، پس بايد نتيجه گرفت همان‌طوركه نماز در طبقه‌هاى فوقانى و تحتانى صحيح است، بايد طواف هم صحيح باشد.
اين استاد دروس خارج حوزه افزود: نمى‌توان اين روايت را از عموم خارج و يا به‌عنوان كلام مجمل پنداشت، همان‌طور كه صاحب مدارك پنداشته است. در اين روايت اجمالى وجود ندارد و به تصريح فقهايى مانند شهيد دوّم، اطلاق و عموم وجود دارد.
آقاى فاضل لنكرانى به ابعاد لغوى و اصولى اين نظريه پرداخت و گفت: در لغت، طواف در موردى است كه اوّلاً يك نفر حركت چرخشى و استداره‌اى داشته باشد و ثانياً بر محور يك شىء باشد، اما ديگر از لغت استفاده نمى‌شود كه طواف‌كننده بايد موازى آن شىء باشد بلكه از اين جهت عموميت دارد. لذا در روايات ما طواف به‌دور قبر كراهت دارد در حالى‌كه قبر پايين‌تر از طواف كننده است.
اما از نظر بحث اصولى، اين موضوع و عنوان، داخل در بحث شبهات مفهوميه بين المتباينين است و نمى‌توان آن را از شبهات مفهوميه بين اقل و اكثر قرار داد سپس استاد عليدوست كه از ناقدان اين رساله بود مطالبش را اينگونه آغاز كرد:
ما در مقام نقد برخى مطالب و يا تأكيد و تأييد بخشى ديگر از اظهارات آيت الله فاضل هستيم و معتقديم كه در صدق طواف، عنوان «احاطه» وجود دارد و بايد طواف كننده احاطه به محلى كه بر آن طواف مى‌كند داشته باشد. ايشان افزود: روايت مرسلۀ صدوق از نصوص مبين شريعت نيست و از دايرۀ ادلّۀ حجيت خبر واحد خارج است. ايشان نسبت به عموميت
«الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ صَلاَةٌ» ترديد نمود و بيان داشت نمى‌توان از آن استفادۀ عموم كرد.
همچنين استاد شيخ محمّد قائنى مطالب خود را اينگونه آغاز كرد:
ممكن است از نظر لغوى و عرفى بگوييم طواف در آن مقدارى كه از كعبه بالاتر است اما بُعد مفرط ندارد، صحيح است.
و نيز افزودند: به‌نظر ما مرسلات صدوق هيچ حجّيتى ندارد و نمى‌توان به آن استناد كرد. در ضمن، از نظر بحث اصولى اين‌عنوان داخل در شبهات مفهوميه بين اقل و اكثر است كه در اكثر بايد برائت را جارى كرد؛ لذا از نظر اصولى بايد قائل به صحّت اين طواف شويم.