115اجر خواهد داشت و اگر اجتهادش اشتباه باشد، يك اجر خواهد برد. اين عقيدة بزرگانى چون ابن ابى ليلى، ابو حنيفه، شافعى، سفيان ثورى و داود بن على نيز هست. افزون بر اين، همۀ صحابها ى كه ما مىشناسيم نيز بر همين باور هستند و مخالف اين نظر را تا كنون نديدها يم.» 1
4. سخن قاضى ايجى
همۀ متكلمان و فقها بر اين باورند كه نمىتوان اهل قبله را به كفر متهم كرد. استدلال آنان براى اين باور بدين شرح است: پيامبرص، صحابه و تابعين در مورد اعتقاد مسلمانان به امورى كه اهل قبله در آن اختلاف دارند؛ مانند علم خداوند، تدبيرخداوند براى افعال بندگان يا تجرد خدا از صفات و جهات و. . . جستجو و موشكافى نكردها ند. بر اين اساس اشتباه در اين امور، در اسلام نكوهيده نيست. 2
5. سخن تقى الدين سُبكى
شيخ الاسلام تقى الدين سبكى مىنويسد: «متهم كردن مؤمنان به كفر، بسيار سخت و دشوار است. حتى تكفير كردن فرقههاى مختلف مسلمانان و بدعت گزاران كه عبارت «لاَ إلَهَ اِلاَّ الله» و «مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله» را به زبان آوردها ند نيز بسيار دشوار است. به طور كلى متهم كردن ديگران به كفر امرى هولناك، بزرگ و خطرناك است.» 3
6. سخن تفتازانى
تفتازانى مىگويد: «اهل قبلها ى كه با حق مخالفت مىكنند، تا زمانى كه يكى از ضروريات دين مانند، خلقت جهان هستى توسط خدا، حشر مردگان در روز قيامت و. . . را انكار نكنند، كافر نيستند. او براى اين سخن خود چنين استدلال مىكند: پيامبرص و صحابه و تابعين پس از ايشان به تفتيش عقايد نپرداختند؛ اما همواره مسير حق و حقيقت را نشان دادند.» 4
** *
آنچه گفتيم قطرها ى از درياى بيكران سخنان علماى اسلام بود؛ عالمانى كه قلبشان به شوق وحدت مسلمانان و محكوميت هر نوع تلاش براى تفرقه افكنى و نابودى آنان مىتپد. اكنون به سخن برخى از معاصران در اين باره اشاره مىكنيم:
هنگامى كه شيخ عبد الله بن عبد الرحمان الجبرين فتواى تكفير پيروان و شيعيان اهل بيتعليهم السلام را صادر