174گاهى ديده شده كه خانم هايى با اندك دشوارى، تكليف را از خود برمى دارند و مى گويند: انجام رمى براى ما دشوار بود، بنابراين، نايب گرفتيم و. . . .
گفتنى است برخى از اعمال حج، اصلاً قابل استنابه نيست؛ مثل وقوف در منا و عرفات يا حضور در ميقات.
5. سنگ صبور بحران ها
توقع زائر در كاروان اين است كه به هنگام پيش آمدن مشكلات و بحران هاى غير مترقّبه و يا معمولى كه مدير و روحانى نيز مضطرب و پريشان مى شوند، پزشك كاروان سنگ صبور ايشان باشد و بكوشد با زيبا و آسان جلوه دادن سختى ها و مشكلات، نگرانى و اضطراب را برطرف سازد؛ زيرا در چنين رخدادهايى، روحانى يا مدير - به دليل مسؤوليت - آشفته مى شوند و همين آشفتگى و پريشان حالى و اضطراب، به زائران نيز منتقل مى شود و نگرانى هاى ايشان مضاعف مى گردد.
در محفل خود راه مده همچو منى را افسرده دل، افسرده كند انجمنى را
6. كاهندۀ اضطراب ها
عوامل اضطراب در سفر حج فراوان است. اصولاً گفته اند: «المسافر كالمجنون!» سفر حج، هم غربت است هم ناآشنايى با زبان مقصد، هم شرايط جدا از وطن و جديد، هم دوگانگى عقيدتى و مذهبى، هم هول و هراس جمعيت و هم اهميت انجام اعمال صحيح با توجه به يكى دو دهه انتظار تشرف و. . . .
در اين وانفسا و اقيانوس اضطراب ها، معمولاً گفتار و احياناً رفتار هراسناك مدير و روحانى هم مزيد بر علت مى گردد.
البته مدير و روحانى قصد خير دارند - شايد برخى پزشكان هم همين شيوه را داشته باشند - و در بيشتر جلسات آموزشى و يا خطابه هاى مكه و مدينه براى اين كه زائر مطيع باشد، موضوع را دشوار جلوه مى دهند. مدير مى گويد: اگر اندكى ديرآمديد يا گم شديد و يا. . . جان شما بر باد است و عرب ها شما را مى ربايند و. . . .