147بن ابى الأرقم را به عنوان محلى براى حديث پيامبر «مدرسة الحديث النبوى» بنا كرد.
مكتبة مكة المكرمة يكى از مراكز بزرگ فرهنگى شد كه آثار نفيس خطى و چاپى را در خود جاى داد و بيش از بيست تَنْ از عالمان بزرگ كتابخانههاى خود را به آنجا اهدا كردند. 1
دوم؛ فعاليتهاى فرهنگى
فعاليتهاى فرهنگى زنان را نسبت به حج در سه محور سفرنامهنويسى، سرودن شعر و نوشتن كتاب و مقاله گزارش مىكنيم:
الف؛ سفرنامههاى زنان
1. سفرنامه منظوم، 2زوجه ميرزا خليل (قرن 12) ، داراى نسخه خطى در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران، و از سوى نشر مشعر در سال 1374 به چاپ رسيده است. 3
2. روزنامه سفر حج، اين كتاب خاطرات زنى كرمانى است با نام حاجيه خانم علويه كرمانى كه در سالهاى 1312 - 1309ق. / 1273 - 1271 ش. حج به جا آورده است. اين كتاب در سال 1386 به كوشش جناب آقاى رسول جعفريان از سوى نشر مورخ به چاپ رسيده است.
3. سفرنامه مكه، دختر فرهاد ميرزا، همسر نصير الدوله، سال 1297ق. 4
4. سعى هاجر، شكوه ميرزادگى، انتشارات فاروس ايران، 1356
نويسنده اين كتاب روزنامه نگارى است كه در سال 1356 به حج مشرف شده و مشاهدات و خاطرات خود را از حج نوشته است.
5. ذكريات على تلال مكة، بنت الهدى، دارالتعارف، 1400، بيروت.
بخشهايى از اين سفرنامه توسط جناب آقاى جواد محدثى، ترجمه شده و در فصلنامه ميقات، شماره 9 و 10 به چاپ رسيده است.
يادآور مىشويم كه به تازگى كتابشناسى سفرنامههاى زنان در مجلۀ آينه پژوهش منتشر شده و در آن 40 سفرنامه معرفى گرديده است. 5