66احكام و اعمال حج داراى ابعاد گونهگونى است؛ همچون گفتن لبيك، پوشيدن لباس احرام، خوددارى از انجام محرّمات احرام و ماندن در عرفات و مشعر و منا، طواف پيرامون خانۀ خدا، انجام نماز طواف، حركت ميان صفا و مروه و هرولۀ در آن، رمى‌جمرات (سنگ‌زدن به شيطان) ، قربانى، كوتاه كردن مو و ناخن (تقصير) يا تراشيدن سر (حلق) .

زيارت بيت الله الحرام علاوه بر امور عبادى گوناگون، داراى ابعاد مختلف اجتماعى، سياسى، اقتصادى، تربيتى، پزشكى، بهداشتى و. . . نيز ميباشد و اين ابعاد مختلف، از جهاتى مرتبط به يكديگرند؛ از جمله اين ارتباطات، ارتباط احكام فقهى حج با امور پزشكى و بهداشتى است كه اين ارتباط به دو بخش عمده تقسيم مى‌شود:

* بخش نخست، احكام فقهى حج است، صرف نظر از عوارض خارجى آن، و اين بخش از دو جهت جاى بحث دارد:

الف) جنبۀ اثباتى و آنچه تأكيد كنندۀ بهداشت و مسائل پزشكى در حج است.

ب) احكامى كه ابتدا از آن برداشت عدم سازگارى با بهداشت و امور پزشكى مى‌شود.

* بخش دوم، مسائلى است كه بواسطۀ عوارض خارجى اتفاق مى‌افتد، و موجب اشكال و زحمت در انجام اعمال مى‌شود.

بخش نخست

اشاره شدكه احكام فقهى حج، صرف نظر از عوارض خارجى آن، از دو جهت جاى بحث دارد:

ناحيۀ اول

آنچه تأكيد كنندۀ بهداشت و مسائل پزشكى در حج است و داراى مستحبات و واجباتى است؛ عبارتند از:

1. مستحبات قبل از احرام و تأكيد بر نظافت و بهداشت در شروع حج.

حُريز (از اصحاب امام صادق (ع)) گويد: از حضرت در مورد آمادگى براى احرام پرسيدم، فرمودند:

«تَقْلِيمُ الأَظْفَارِ وَ أَخْذُ الشَّارِبِ وَ حَلْقُ الْعَانَةِ» آمادگى براى احرام با چند چيز است:

1. گرفتن ناخن‌ها 2. كوتاه كردن شارب و موهاى پشت لب 3. تراشيدن موهاى شرمگاه و در روايات ديگر اضافه شده؛ 4. تراشيدن موهاى زير بغل 5؛ مسواك كردن دندانها. ¹