114
ميقات حج: از كارهايى كه در زمينه تاريخ حرمين در خود سعودى مى شود اطلاع داريد؟ آيا اقدام درخورى در اين زمينه انجام مى شود؟
توجه داشته باشيد كه سنت تاريخ نويسى براى مكه و مدينه، از نيرومندترين سنت‌هاى تاريخنگارى است؛ يعنى حجم و دامنۀ كتابهايى كه در بارۀ اين دو شهر، در قرون مختلف نوشته شده، قابل مقايسه با آنچه در بارۀ شهرهاى ديگر نوشته شده نيست. اين نشان مى‌دهد كه علاقه و سنت خاصى در اين شهر بوده است. اين وضعيت ادامه يافته و در حال حاضر نيز در اين زمينه كارهاى فراوانى صورت مى‌گيرد. مراكز پژوهشى در خود حرمين شريفين، در جده و در رياض براى اين كار هست. علاقهمندانى در دانشگاه‌ام القرى وجود دارند. مركز حج و همين طور مركز تحقيقات مربوط به تاريخ مدينه هست. افراد مستقلى هم كار مى‌كنند كه نمونۀ آن‌ها عبدالعزيز كعكى است كه كتاب «معالم المدينۀ المنوره» را نوشته و اخيراً چهار جلد آن ويژۀ تاريخچۀ مساجد مدينه منتشر شده كه بسيار مهم است. در مكه عاتق بن غيث بلادى بود كه چند سال پيش به رحمت خدا رفت. هر سال آقاى قاضى عسكر براى ايشان هدايايى مى‌برد و او يكى از محققان برجستۀ تاريخ مكه بود. عبدالملك بن دُهَيش كه هنوز هم زنده است، از محققان تاريخ حرمين است كه دوستان مرتب به او سر مى‌زنند. در حال حاضر هم عبدالوهاب ابوسليمان و بسيارى ديگر هستند. اما با اين حال من در خصوص مدينه‌شناسى بايد عرض كنم، تا قبل از انتشار كتاب آقاى كعكى، كار آقاى محمد باقر نجفىِ ما با عنوان «مدينه‌شناسى» يكى از بهترين آثار بود. روشمند، محققانه و پر منبع. البته خطاهايى داشت. اما در ميان سعودى‌ها مانند نداشت تا آنگاه كه نتيجۀ كار كعكى درآمد. بنده هميشه از اين آثار بهره برده‌ام. هر سال بخش عمده‌اى از اين آثار توسط حجت الاسلام و المسلمين آقاى معراجى خريدارى شده و در كتابخانۀ پژوهشكدۀ حج و زيارت كه يكى از بهترين كتابخانه‌هاى تخصصى در قم است قرار مى‌گيرد.
ميقات حج: به خود شما بر گرديم. در حال حاضر چه موضوعى را در دست تحقيق و تأليف داريد؟
متأسفانه به دليل كارهاى ادارى و آموزشى در دانشگاه، فرصت زيادى براى كار نمى‌ماند. در زمينۀ حج، سفرنامۀ چاپ نشده‌اى دارم كه بايد آن‌ها را تصحيح و منتشر كنم. از جمله سفرنامه‌اى به نام جلاليه كه در شمارۀ جديد پيام بهارستان منتشر خواهد شد. اثر يك روحانى سنى هندى است كه در اواخر قرن نوزدهم به حج رفته و گزارش سفر خود را نوشته است. اين سفرنامه، علاوه بر حرمين، شامل سفرنامۀ مصر و بيت المقدس هم مى‌شود. كارهاى ديگر بنده قدرى پراكنده است. بيشتر در حوزۀ صفوى و تشيع كار مى‌كنم و مقالاتى را در دست نوشتن دارم. احساس مى‌كنم متناسب با وضعيت جسمى و سنى و همين طور اهميتى كه نگارش مقاله در مقابل كتاب دارد، بهتر است بيشتر به كار نوشتن مقاله بپردازم تا كتاب. در حال حاضر جلد - مقالات تاريخى را براى انتشار در هزار صفحه آماده دارم.