119همراه كاروان شام راهى مدينۀ منوره و مكۀ معظمه گرديده است. وى مسير بازگشت را دريايى انتخاب كرده و از راه جده با گذر از باب المندب و از آنجا به سوى درياى عرب و سپس مسقط شده و آنگاه وارد درياى عمان و سپس خليج فارس و از راه شيراز عازم اصفهان شده است.
تاريخ اين سفر، چنان‌كه از چند جاى سفرنامه بر مى‌آيد و از جمله در آغاز آن، سال ق. است. در پايان رساله آمده است: اين مسافرت مكۀ معظمه در سنۀ نُه ماه و بيست و سه يوم طول كشيد. صد و ده منزل، همۀ منازل مكه شد؛ ذهاباً منزل شد، اياباً ما بقى، كه چهار ماه و هفت روز باشد، لنگ و اطراق و توقف شد. ذهاباً و اياباً مجموع سفر مكّه بدون توقف پنج ماه و شانزده روز طول كشيده است، من اصفهان إلى اصفهان.
اهميت اين سفرنامه
اين سفرنامه در واقع يك منزل نامه است كه هدفش بيان شهرهاى مسير حج، فاصله آن‌ها و احياناً توضيحاتى كوتاه است كه مى‌تواند براى يك حاجى سودمند باشد. با اين حال در بسيارى از موارد جاى ذكر عدد فرسخ ميان شهرها خالى مانده و در اين سفرنامه هم سه نقطه جاى آن‌ها گذاشته شده است.
يكى از نكات مهم در اين قبيل سفرنامه‌ها بيان مشكلات راه است. وى از راه زمين به مكه رفته و از راه دريا برگشته است. با اين حال، مشكلات دريا به قدرى جدى بوده كه سخت وى را آشفته كرده است؛ «حوالى حديده به طوفان افتاديم. نزديك شد كه جهاز غرق شود. لعنت بر كسى كه باعث مى‌شود حاج را از راه دريا مى‌برد. اگر بايد پياده رود از راه شام يا از راه جبل به نجف اشرف - على مشرفه السلام - برود.»
اشارۀ وى به راه جبل است كه خود يكى از مخوف‌ترين راه‌ها بود و بسيارى از افراد، پس از رفتن از آن راه، اظهار پشيمانى مى‌كردند.
در جاى ديگر هم پس از اشاره به مشكلات موجود در راه زمينى نوشته است؛ «اگرچه طريق تبريز و شام بدترين طُرق است به مكّۀ معظمه، ولكن بالنسبه به راه دريا اين طريق بهتر است و ظاهر اين است كه راه نجف اشرف و راه جبل، احسن طرق است.»
سفرنامۀ حاضر، به رغم اختصار، گاه اطلاعات افزوده‌اى هم دارد. نمونۀ آن، آگاهى وى در بارۀ زيبايى زنان آگين است؛ «حُسن و جمال زنان اين شهر در هيچ مملكت نيست! حتى تفليس، و همۀ گرجيه. اهل اين شهر اكثرش مسيحى مى‌باشد.»
قبل از آن، در بارۀ زنجان نوشته است؛ «حُسن و جمال زن اين شهر بعد از شهر اگين در هيچ مملكت إلى مكه نيست.»