150از اين رو، عرفا كسانى را كه فقط به خانه مينگرند و خداى خانه را نمى‌بينند و از ظاهر به باطن و از اسم به معنى نمى‌روند، نكوهش مى‌كنند:
جلوه بر من مفروش اى ملك الحاج كه تو
خانه مى بينى و من خانه خدا مى بينم
(حافظ، ديوان، 217:1384)
مشفق « سرود حج» را در استقبال از غزل «قوم به حج رفته» مولانا سروده است. در شعر «سرود حج» شاعر از حاجيان دعوت مى‌كند كه از خود و خودخواهى بيرون آييد تا با جان و روح به حرم دوست راه يابيد، اگر با خلوص و ايمان حركت كنيد، راه دور نيست.
حاجيان واقعيكه از غير رها شده، به او پيوستهاند، در نزد دوست جايگاه والا دارند و در اوج عظمت هستند.
در كنگرۀ حج، پيام انقلاب اسلامى كه سرنگون شدن طاغوتها، رها شدن سرزمين از سلطۀ آنها و درخشان شدن چهرۀ اسلام است را به گوش جهانيان برسانيد:
در پايان از زائران مى‌خواهد كه با اخلاص و ايمان و آزادگى، با ستمگران مبارزه كنند و با نام و ياد خدا كفر جهانى و شيطان را از بين ببرند.
3- كعبه جان
آن كس كه به دل شوق رخ يار ندارد
(مشفق كاشانى، 171:1365و 170)
خداوند در ظاهر كعبه‌اى بنا كرده كه از سنگ و گِل است و در باطن، كعبه‌اى ساخته كه از جان و دل است؛ آن كعبه، ساختۀ ابراهيم خليل و اين كعبه، بنا كردۀ خداوند است. آن كعبه، منظور نظر مؤمنان است و اين كعبه، عطاى خالق يكتا. آن جا چاه زمزم است و اين جا آه دمادم. پيامبر (ص) آن كعبه را از اصنام پاك كرد و تو اين كعبه را از بتان هوى و