103مشخص نيست. امام صادق (ع) در زمان حيات مادر اسماعيل همسر ديگرى اختيار نكردند و به همين دليل اسماعيل حدود بيست و پنج سال، از امام موسى كاظم (ع) بزرگتر است:

«أمّه فاطمة، بنت الحسين الأثرم بن الحسن بن علىّ بن أبي طالب (ع) ولد فى المدينة المنوّرة، عام 105 الهجريّة» . ¹«مادرش فاطمه، دختر حسين اثرم، فرزند حسن بن على بن ابى‌طالب (عليهما السّلام) است. او در سال 105ق. در مدينۀ منوّره به دنيا آمد.»

امام صادق (ع) از فاطمه دو فرزند داشت؛ يكى اسماعيل و ديگرى عبدالله افطح.

اسماعيل، داراى علوم بسيار بود كه از محضر نورانى پدر فرا گرفت و به همين دليل گروهى به باطل گمان بردند كه پس از امام صادق (ع) ، او امام شيعيان است، درحالى‌كه در سرّ الهى و لوح محفوظ، دوازده امام نام مباركشان مشخص بوده و وى را با همۀ عظمت و جايگاه والايى كه دارد، در اين مقوله راهى نبوده است.

ظهور اسماعيليه

اسماعيليه يا باطنيه، از فرق منشعب از شيعۀ اماميهاندكه حدود قرن دوم هجرى قمرى از اماميه جدا شدند و داراى عقايدى متفاوت از عقايد اماميه هستند. انشعاب اين فرقه بر سر امامت اسماعيل بن جعفر (ع) بوده، لذا در دورههاى بعد، ملل و نحل نويسانى چون حسينبن موسى نوبختى نام «اسماعيليان» را بر آنها نهادند.

داده‌هاى تاريخى و منابع متعلق به فرقۀ اسماعيليه، داراى تشتت، پراكندگى و سردرگمى عجيبى استكه نمى‌توان به آنها اعتماد كرد. اسماعيليه را عقيده بر آن استكه بعد از امام جعفر صادق (ع) ، چون پسرش اسماعيل بزرگترين فرزند آن حضرت است، امامت اختصاصاً به او منتقل شده و او آخرين امام و حجت خدا است! امام صادق (ع) پيوسته با عقايد آنان به مخالفت پرداخت و به امامت فرزند گرامياش، موسى بن جعفر (عليهما السّلام) تصريح كرد.

متأسفانه دسيسه‌هاى تاريخى سبب شدكه برخى از راويان آن دوره، با جعل احاديثى،