106
[مساحت مسجدالحرام]
در بيرجندى كه گفته: مساحت مسجدالحرام على ما قيل، مائۀ و عشرون ألف ذراع.
أمّا طول مسجدالحرام در اين ايام از باب بنى شيبه كه مشهور به باب السّلام است و آن در كنج ديوار شرقى مسجد است تا باب عمره كه در كُنج ديوار غربى است، چهارصد و چهار گز است و اين دويست و هشتاد خُطوه مىشود. اما عرض حرم از باب بنى مخزوم كه مشهور به باب الصّفا است و اين در ديوار جنوبى مسجد است تا ديوار اصلى مسجد كه طرف شمالى است قريب باب دارالندوه سه صد و چهار گز است و اين دويست و بيست و شش خُطوه مىشود.
وبيانهگفته: صفا ومروه بيرون مسجد جانب شرقىاند وصفا جانب جنوباست ومروه جانبشمال.
در جامعگفته: در ميان دوكوه [صفا و مروه] هفتصد و شصت وشش، يكصد و دوازده گز است.
در شرح صراط المستقيم گفته: دو ميل اخضرين الآن علامتى براى منتهاى محلّ سعى در ديوار حرم نهادهاند و شيخ الإسلام گفته: دو علامت است برشكل ميل كشيده شدهاند، از ديوار مسجدالحرام و مفصَّل نيست از دو، اين هر دو علامتاند براى سعى در بطن وادى.
در بيانه گفته: مِنا بيرون مكّه است جانب مشرق، كه اندك مايل به جنوب است. پس اگر كسى در اين مواضع مذكور نماز گزارد، بايد كه متوجّه شود به سوى مغرب شمالى.
در زادالغريب آوردهكه: مِنا بر سه ميل است، از مُزدلفه و عرفات برشش ميل است، از مِنا تقريباً.
و در مناسك ملاّ رحمۀ الله سندهى - عليه الرحمه - آورده است كه حدود عرفات اين است: حدّ اوّل منتها مىشود تا به شارع عام طريق الشرق و حدّ دوّم تا اطراف جبل كه وراى زمين عرفات است، و حدّ سوّم تا بساتين كه متّصل عرنه عرفات است و حدّ چهارم منتها تا وادى عرفات.
در شرح ملاّ على قارى بر مناسك گفته كه: مسجد نَمِرَه در آخر عرفات قريب آن، بلكه بعضى گفتهاند كه بعضى از آن است.
در ترجمۀ خلاصۀ مشكاۀ مسمّى بصراط الحياۀ گفته: نمره - به ضمّ و به كسر ميم - كه قريب وادى عرفات و نهايت زمين حرم است.
در زادالغريب آورده: مراد به حرم، حرم مكّه است از جانب مشرق شش ميل است و از جانب مغرب دوازده ميل است و از جانب شمال سيزده ميل است يا هژده ميل و از جانب جنوب بيست و چهار ميل است.
و در شرح صراط المستقيم گفته: نُمِرَه - به ضمّ نون و كسر ميم و فتح راء - موضعى است