86هداياى كاروان حج بود، وجود دارد. به خصوص در منابع قبل و بعد از ايلخانيان ذكر شده است كه حجاج خراسان محمل و پرده‌اى براى كعبه به همراه خود ميبردند. همچنين از محمليكه از شيراز فرستاده مى‌شد، اطلاعاتى در دست است. ولى بعد از آن؛ چه در دوران صفوى و چه در دوران قاجار، غير ازكمك وهداياى شاهان قاجار به شرفاى مكه ومدينه و قاريان و امامان در بقيع، هيچگونه هديهاى ازجانب ايرانيان به سرزمين حرمين فرستاده نشد. علت آن مى‌تواند دورى سرزمين حرمين از ايران باشد و همچنين ايران هيچ حاكميت مستقيم يا غير مستقيمى در آن سرزمين نداشت. با اين همه، دربارۀ محمل عثمانيان در منابع دورۀ قاجار اشارات زيادى رفته است. امين الدوله 1در اين مورد مى‌نويسد:
«محمل مصرى كه به اسم امّ‌المؤمنين عايشه هر سال به خرج حكومت مصر به مكۀ معظمه فرستاده ميشود، آنچه در متون تواريخ ملحوظ افتاد، مبتداى آن از زمان ايوبيين بودهاست. ملك شجره‌الدور، زن ملك صالح ايوبى عزم حج كرد. هودج زراندود براى سفر مكه آماده كردند و تجمل محمل شهرتى يافت. پس از اداى حج مقرر داشت كه هر سال اين هودج به جانب بيت‌الله حمل شود و خيرات و مبراتى در موسم حج و سكن حرمين شرفين حامل باشد و والى زماننا هذا محمل مصرى تالى محمل نبوى كه از شام ميفرستند به مكه و مدينه سير مى كند.»
رقابت تاريخى ميان محمل مصر و شام در اينكه پيش كاروان باشند، از چشم ايرانيانيكه همراه با همين محمل به مكه مى‌رسيدند، دور نمى‌ماند. نايب‌الصدر شيرازى در سفرنامۀ خود مطالبى در بارۀ اختلاف محل استقرار كاروانها در عرفات آورده و نيز احترام و تعظيم سربازهاى عثمانى در طول مسير به محمل شريف را توضيح داده است. 2همچنين «سه دور مرواريد بر گردن شتر محمل مصر» توجه و دقت نظر ملك الكلام مجدى را جلب كرده است. 3چيزى شبيه به محمل در ميان ايرانيان نيز وجود داشته كه اين مسأله در سفرنامۀ فراهانى توضيح داده شده است:
«دو محمل، يكى به نام حضرت پيغمبر و يكى به نام محمل عايشه به مسجد ميآوردند و تا روزى كه حجاج از آنجا بروند، منتظر مى گرديد. چنين چيزى در روز عاشورا بر