81از ديگر مكانهاى مكه، زادگاه فاطمه3 است. اين مكان دركوچۀ «حجر» در سمت راست مسير منتهى به مسجد الحرام قرار دارد. خانۀ حضرت خديجه نيز از ديگر آثار اسلامى مكه است: اين مكان در كنار زادگاه حضرت فاطمه3 قرار دارد. . . پس از مسجد الحرام، خانۀ حضرت خديجه با فضيلتترين مكان مكه است. . . دار الخيزران نيز از جملۀ اين مكانها است كه در صفا معروف است. پيشينيان گفتهاند كه در اين خانه مسجدى است كه به آن «المختبأ»28 گفته مىشود؛ زيرا كه در آغاز بعثت، پيامبر در اين مكان مخفى مىشد. واژۀ «مسجد» به همۀ اين خانه اطلاق مىشود. اين خانه داراى امام جماعت و خادم است. . .29
به اين گونه تاريخ نگاران مكى، يكى پس از ديگرى و بهطور متواتر اين مكانها را نام بردهاند. آنها به بيان اصلاحات صورت گرفته روى اين مكانها و نيز اهتمام ملوك و حاكمان مسلمان از گذشته تا به امروز پرداختهاند. از جمله مىتوان به كتابهاى زير اشاره كرد.
** كتاب «منائح الكرم فى أخبار مكۀ و البيت و ولاۀ الحرم» ، تأليف علامه على بن تاج الدين بن تقى الدين سنجارى (1125 - 1057ق.)
اين دانشمند مسلمان به بيان «آثار مكه و زيارت گاههاى آن» مىپردازد. وى سخن در اين باره را با اين عبارت آغاز مىكند كه: «در مكه آثار فراوان و زيارت گاههاى مشهورى هست. مورّخان در كتابهاى مفصل خود آنها را نام بردهاند. برخى از اينها به هنگام نياز نام برده خواهند شد. . .»30
** كتاب: «تحصيل المرام فى أخبار البيت الحرام والمشاعر العظام ومكۀ والحرم و ولاتها الفخام» ، تأليف علامه محمد بن احمد بن سالم بن عمر مكى مالكى، معروف به ابن صباغ (وفات: 1321ق.)
وى مىنويسد: «فصل سوم: اماكنى از مكۀ مكرمه و پيرامون آن كه دعا در آنها مستجاب است. . . .» در ادامه چنين مىنگارد: «قاضى مجد الدين شيرازى در كتاب خود (الوصل و المنى) مكانهاى ديگرى از مكه و پيرامون آن را نام برده كه دعا در آن مكانها مستجاب است؛ زيرا كه نقاش در كتاب «منسك» آورده است: دعا در ثبير و مسجد كبش مستجاب است. ديگران مسجد خَيف را نيز افزوده اند. . . .» وى در سطور بعد مىنويسد:
«همچنين در خانۀ خديجه همسر پيامبر (ص) در شب جمعه دعا مستجاب است. زادگاه پيامبر (ص) نيز نقطۀ ديگرى است كه به هنگام زوال روز دوشنبه، دعا در آنها مستجاب است. در محل «المختبأ» در دار الخيزران نيز پس از نمازهاى مغرب و عشا دعا مستجاب مىشود. . .»31
** «سالنامۀ العربيۀ فى شأن الدولۀ العثمانيۀ» كه به سال 1303ق. منتشر گرديد. در اين سالنامه مكانهاى اسلامى متبرك مكۀ مكرمه را بيان كرده است. اين بيان مفصل به همراه تشريح اقدامات و تحوّلات صورت گرفته در اين اماكن متبرك نگاشته شده است.32
** علامۀ محدث، رييس مورخان مكى در دوران جديد، شيخ عبدالله غازى (1365- 1290ق.) فصل چهارم كتاب دانشنامهاى خود با نام «افادۀ الأنام بذكر أخبار بلد الله الحرام» را به بيان زادگاههاى مشهور مكه اختصاص داده و در اين فصل به بيان تفصيلى اين زادگاهها مىپردازد. همچنانكه تاريخ ساخته شدن اين بناها، اهتمام پادشاهان و فرمانروايان نسبت به اين مكانها را نيز در اين فصل آورده است.33 اين كتابها نمونهاى از تأليفات فراوان تاريخى در اين باره بودند.
برجستهترين اثر علمى مكتوب در زمان كنونى، اثر علامۀ شيخ عبدالمالك بن عبد القادر بن على، معروف به طرابلسى (وفات: 1418ق.) است كه با نام «ملخّص مناسك الحج، ويليه دليل الآثار المطلوبۀ فى مكۀ المحبوبۀ» به زيور طبع آراسته شده است.34 ايشان در اين كتاب سى مورد از آثار مطلوب مكه را نام مىبرد. درميان آنها نامهاى مشاعر مقدس نيز ديده مىشود. وى در كتاب خود نقشۀ مكه را كشيده و بر روى نقشه اماكن تاريخى اسلامى مشهور در زمان حاضر را تشريح مىكند.