25قيامت و احوال آن روز پر هول و وحشت را، و پراكندگى مردمان را در آنجا به طور حيران و سرگردان و هر امّتى به گرد پيغمبر و امام خود جمع شده و چشم شفاعت بر او دوختهاند. پس چون به اين فكر افتاد، دست تضرّع بردارد و با نيت خالص به درگاه خدا بنالد كه خدا حجّ او را قبول كند و او را در زمره رستگاران محشور سازد و چنان داند كه: نوميد نخواهد شد؛ زيرا روز، روز شريف، و موقف، موقف عظيمى است. و بندگان خدا از اقطار زمين درآنجا جمعاند و دلهاى همه به خدا منقطع است و همتهاى همه مصروف دعا و سؤال است. ودستهاى همه به درگاه پادشاه بىنياز بلند است و همگى چشم بر در فيض و رحمت او انداخته و گردنها به سمت لطف و كرم او كشيده. و البته چنين موقفى از نيكانو اخيار خالى نيست، بلكه ظاهر آن است كه: ابدال و اوتاد ارض در خدمتصاحب عصر در آنجا حاضرند.» 1
حاجى بايد بداند با وقوف در عرفات ميتواند توجه الهى را به خود جلب كند. لذا منتهاى جدّيت خود را به خرج دهد كه در آنجا به كمال معرفت نايل شود و بايد خداى مهربان را در سرزمين عرفات به جستجو گرفت كه نيكان را از آمرزش خود سرشار سازد و شرّ و بدى را ناديده گرفته، از كردار و گفتار ناخوش آيند و زشت در گذرد.
امام صادق (ع) مى فرمايد: «بدترين گناهان آن است كه آدمى در عرفات حاضر شود و چنان گمان كند كه خدا او را نيامرزيده است.» 2
عرفات، صحراى عرفان است و دعاى معروف امام حسين (ع) در اين روز و نيايش عرفۀ امام زينالعابدين (ع) (صحيفه سجاديه) در زمزمۀ عاشقانههاى حج، در زير چادرهاى گرم، در دشت سوزان عرفات، شنيده ميشود.
امام صادق (ع) مى فرمايد: «هنگامى كه روز عرفه به انجام رسيد و شب سر آمد، فرشتگان به دوش انسان زده، مى گويند: «اى زائر خانۀ خدا، گذشتههاى تو بخشيده شد، مواظب باش كه در آينده چگونه هستى!» 3
باشد كه وقوف ما در عرفات، معرفت آموزمان گردد و در عرفه، عارف حق گرديم و عامل به «معروف «شويم.
وقوف در مشعر الحرام؛ پايگاه شعور
مشعر الحرام را «جَمع» و «مُزدلِفه نيز ناميدهاند. حاجيان پس از وقوف در عرفات، همه با هم جمع ميشوند و در هم ميآميزند و هماهنگ با هم و دوشادوش يكديگر به سوى مشعر الحرام سرازير مى شوند.
«شعار «يعنى علامت و نشان. 4«مشعر الحرام» مكانى است ميان عرفات و منا كه وقوف درآن، از اركان حج است. 5مشعر، هم مظهر شعارِ خدا جويى و خدا خواهى محض است و هم محلّ بروز درك و شعور عالى انسانى است.
در شب مشعر، بيدار دلان عاشق، سر بر خاك عبوديت ميسايند و اظهار بندگى و فروتنى مى كنند و از اينكه حضرت خداوندگار آن ها را قبول كرده و اجازۀ شرفيابى به درگاه عزّتش داده، شكر و سپاس ميگويند.
زائر، پيش از هر چيز بايد به اين نكته توجه كند كه به امر خدا و دعوت خالق منّان، به اين وادى آمده است و به همين جهت لازم است وقوف و بيتوتهاش با نيت خالص و براى امتثال امر خدا و قربۀ إلى الله باشد.
حال كه از عرفات به مشعرآمده؛ يعنى در آن وادى شناخت و مجلس معارفه با