55امين السلطان امر فرمودند كه دو قطعه از آن نقشه‌ها را كه يكى همان مسجدالرسول و ديگرى نقشه‌اى از بندر ينبع الى مدينۀ منوره را كه شش منزل مسافت است در ميان قاب و پشت آينۀ بزرگ بگذارند كه هميشه در نظر مبارك باشد.
و مسجد رسول مختصراً عبارت است از ضريح مطهّر كه در مقابل ضلع شرقى مسجد واقع است. فقط به فاصلۀ يك رواق و مسجد مسقّف در غربى ضريح مطهّر و وسعتش زياد است و صحن در طرف شمالى مايل به مغرب ضريح است كه شرحشان بيان مى‌شود.
ضلع جنوبى تقريباً صد و بيست و هشت قدم طول، هفده ستون و جرز47 سنگى و دو رواق هفت قدم عرض دارد و جميع ستون‌ها و ديوار و سقف مسجد از سنگ است؛ در هر جا محتاج بيان نيست.
و مقياس مسجد رسول الله از اين قرار است كه در مسجد مُسَقَّف، بُعد مابين ستون‌ها هفت قدم و فاصلۀ ستون‌هاى اطراف صحن نُه قدم است و سه قدم تقريباً دو ذرع شاه48 است. پس از همين مقياس جميع ابعاد نقشۀ مسجد را مى‌توان دانست كه نسبت به هم چقدر بُعد دارند.
ضلع غربى دويست و بيست قدم طول و بيست و هفت ستون و جرز دارد. درب اول ضلع كه جنوب و غرب است، درب مسجد است كه باب السلام و در صد قدمى درب ديگر مسجد است، كه باب الرحمه و اين امتداد يك رواق هفت قدم عرض و بعد از باب الرحمه سه رواق نُه قدم عرض در مقابل صحن مطهّر دارد.
ضلع شمالى صد و بيست قدم طول و سيزده ستون و جرز و دو رواق نُه قدم عرض دارد و در آخر ضلع دو زاويۀ شمال و شرق است.
[نيز] مسجد را درى است كه قديماً باب توسل و الحال باب مجيدى گويند.
دقيق ۀ
ضلع شمالى تقريباً هشت قدم از ضلع جنوبى مقابل خود، به سبب پيش آمدن ديوار شرقى از باب نساء الى باب مجيدى، به ميان مسجد كوتاه‌تر شده است.
ضلع شرقى دويست و بيست قدم طول و دوازده ستون و جرز و دو رواق نُه قدم عرض دارد كه بعد از اين دوازده ستون صحن مطهّر تمام و داخل مسجد مسقف و حرم مطهّر و ضريح مبارك مى‌شوند كه بعد از اين دوازده ستون، مقابل صحن مطهر پانزده ستون و جرز الى ضلع جنوبى دارد؛ پس جميعاً ضلع شرقى، بيست و هفت ستون و جرز دارد و در اين ضلع شرقى در مقابل ضريح، دو درب مسجد است كه «باب النساء» و «باب جبرئيل» نامند.
طول ضريح مطهّر از باب جبرئيل از شمال به طرف جنوب شش دهنه و تقريباً 56 قدم و عرضش از مشرق به مغرب چهار دهنه و سى و چهار قدم است.
عرض مسجد جديد مبارك از شمال به جنوب، شش ستون و طولش از مشرق به مغرب هفت ستون است كه جميعاً چهل و دو ستون مى‌شود.
اين سعه كه عبارت از روضۀ مباركه و فضاى مسجد رسول الله بوده است و حد حرم جديد كه بعد خلفا به مسجد اضافه كرده‌اند، در طول نُه ستون و در عرض شش ستون كه جميعاً پنجاه و چهار ستون است؛ و در اواخر نيز بر مسجد اضافه كرده‌اند؛ چنان‌كه مذكور شد عرض از مشرق به مغرب پانزده ستون و طول از شمال به جنوب بيست و پنج ستون است كه مضروبش سيصد و هفتاد و پنج ستون مى‌شود بدون جرز ديوارها.
ولى وسعت صحن مطهر و حرم و بعضى از ستون‌هاى ديگر، اسقاط مى‌شود كه از روى نقشه حسابش معلوم مى‌شود كه چند ستون دارد.